Krótka odpowiedź
Ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności, jeśli ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie. Przy rażącym niedbalstwie odszkodowanie się nie należy, chyba że umowa lub OWU stanowią inaczej albo wypłata odpowiada względom słuszności (art. 827 § 1 KC). W ubezpieczeniu OC strony mogą ustalić inne zasady (art. 827 § 2 KC) – i zwykle obejmują ochroną szkody wyrządzone także przez rażące niedbalstwo.
Co mówi art. 827 KC
Przepis rozróżnia dwa stopnie winy i traktuje je inaczej.
Wyłączenie za umyślność w ubezpieczeniach mienia ma charakter bezwzględny – postanowienie OWU sprzeczne z przepisami tytułu o umowie ubezpieczenia jest nieważne, chyba że przepis dopuszcza wyjątek (art. 807 § 1 KC). Przy rażącym niedbalstwie przepis sam wskazuje wyjątki, więc umowa może tę ochronę przywrócić.
Umyślność, rażące niedbalstwo, zwykłe niedbalstwo
Kodeks nie definiuje tych pojęć – wypracowało je orzecznictwo i nauka prawa. W uproszczeniu:
| stopień winy | na czym polega | skutek w ubezpieczeniu mienia (art. 827 § 1 KC) |
|---|---|---|
| umyślność | sprawca chce wyrządzić szkodę albo godzi się na nią | brak ochrony |
| rażące niedbalstwo | naruszenie elementarnych, oczywistych zasad ostrożności, które zachowałby każdy rozsądny człowiek w tej sytuacji | brak odszkodowania, chyba że OWU stanowią inaczej lub przemawiają za nim względy słuszności |
| zwykłe niedbalstwo | zwykły błąd, nieuwaga, przeoczenie | ochrona działa – to właśnie typowe ryzyko, od którego się ubezpiecza |
Granica między rażącym a zwykłym niedbalstwem jest płynna i zależy od okoliczności konkretnej sprawy: wiedzy zawodowej sprawcy, oczywistości zagrożenia, tego, czy zachowanie było jednorazowe, czy stałą praktyką. Ubezpieczyciel, który powołuje się na rażące niedbalstwo, musi je udowodnić (art. 6 KC).
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Wyjątki: OWU i względy słuszności
Postanowienia umowy. Wiele OWU dla firm obejmuje szkody wyrządzone wskutek rażącego niedbalstwa – w całości, z podlimitem albo z wyższym udziałem własnym. Najczęściej robi się to przez klauzulę reprezentantów, która ogranicza skutki rażącego niedbalstwa do osób zarządzających firmą. Warto sprawdzić, czy OWU mają takie postanowienie, czy powtarzają tylko zasadę z art. 827 § 1 KC.
Względy słuszności. Nawet gdy umowa milczy, sąd może uznać, że zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach względom słuszności. To furtka wyjątkowa, oceniana indywidualnie – nie da się na niej opierać planowania ochrony.
Ratowanie mienia. Rażące niedbalstwo pojawia się też po szkodzie: jeśli firma umyślnie lub przez rażące niedbalstwo nie ratowała mienia, ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności za szkody powstałe z tego powodu (art. 826 § 3 KC). Z tym obowiązkiem wiąże się prawo do zwrotu kosztów ratowania mienia.
Rażące niedbalstwo w ubezpieczeniu OC
W ubezpieczeniu OC działalności sens ochrony polega właśnie na pokrywaniu szkód wyrządzonych z winy firmy – także poważnej. Dlatego art. 827 § 2 KC pozwala ustalić w OC inne zasady. Typowo OWU OC wyłączają szkody wyrządzone umyślnie, a szkody wyrządzone wskutek rażącego niedbalstwa obejmują – czasem z wyjątkami (na przykład dla szkód wyrządzonych pod wpływem alkoholu lub w określonych rodzajach OC).
Zasady w obowiązkowych ubezpieczeniach OC (np. OC posiadaczy pojazdów, OC zawodowe z ustaw) określają też przepisy szczególne – mogą przewidywać regres ubezpieczyciela wobec sprawcy w określonych sytuacjach.
Kto w firmie „wyrządza szkodę”
Art. 827 § 1 KC mówi o ubezpieczającym. Gdy ubezpieczającym jest spółka, działa ona przez swoje organy (art. 38 KC) – za jej zachowanie uważa się przede wszystkim działania zarządu. Pojawia się pytanie, czy rażące niedbalstwo magazyniera, kierowcy albo kierownika zmiany to już „rażące niedbalstwo ubezpieczającego”.
Odpowiedź zależy od OWU i od okoliczności. Część OWU definiuje krąg osób, których wina jest traktowana jak wina ubezpieczającego – szeroka definicja (na przykład „pracownicy”) wyraźnie zawęża ochronę. Klauzula reprezentantów ogranicza ten krąg do zarządu, prokurentów i innych wskazanych osób. Przy umowie na cudzy rachunek te same zasady dotyczą ubezpieczonego (art. 827 § 4 KC).
- Sprawdź, czy OWU obejmują szkody wyrządzone wskutek rażącego niedbalstwa – w całości czy z podlimitem.
- Znajdź definicję osób, których wina obciąża firmę (reprezentanci, pracownicy, osoby bliskie).
- W OC sprawdź, które przypadki rażącego niedbalstwa są mimo to wyłączone.
- Zapytaj agenta, brokera lub ubezpieczyciela, czy klauzula reprezentantów jest dostępna dla danego ryzyka i jak definiuje reprezentantów.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułKlauzula reprezentantów
Na czym polega klauzula reprezentantów w ubezpieczeniu firmy?
ArtykułSkładka i jej zapłata
Od kiedy działa ochrona, gdy firma nie zapłaciła składki?
ArtykułWypowiedzenie i odstąpienie
Wypowiedzenie umowy ubezpieczenia firmy zależy od ustawy i OWU, a na odstąpienie przedsiębiorca ma 7 dni od zawarcia.
ArtykułOdnowienie polisy
Co sprawdzić przed odnowieniem ubezpieczenia firmy?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy ubezpieczyciel może odmówić odszkodowania, bo pracownik zostawił otwarte drzwi magazynu?
Może próbować, jeśli uzna to za rażące niedbalstwo ubezpieczającego. Kluczowe są trzy kwestie: czy był to błąd jednorazowy, czy OWU obejmują rażące niedbalstwo oraz czy wina pracownika obciąża firmę. Klauzula reprezentantów zwykle ogranicza skutki do osób zarządzających.
Czy OC firmy działa, gdy szkodę wyrządzono przez rażące niedbalstwo?
Zwykle tak. Art. 827 § 2 KC pozwala w OC ustalić inne zasady niż w ubezpieczeniach majątkowych i większość OWU OC wyłącza tylko szkody wyrządzone umyślnie. Ewentualne wyjątki dla rażącego niedbalstwa wymienia katalog wyłączeń.
Kto musi udowodnić rażące niedbalstwo?
Ubezpieczyciel, bo to on wywodzi z niego skutek prawny – odmowę wypłaty (art. 6 KC). Firma powinna jednak gromadzić dowody prawidłowego działania: procedury, przeglądy, raporty z systemów zabezpieczeń.