Trigger w ubezpieczeniu OC – zdarzenie, szkoda, roszczenie
Między błędem firmy a roszczeniem klienta mogą minąć lata, a po drodze zmienić się polisa i ubezpieczyciel. Trigger rozstrzyga, która umowa ma za to zapłacić – albo że nie zapłaci żadna.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Trigger (wyzwalacz) to postanowienie umowy OC, które przypisuje szkodę do okresu ubezpieczenia. Domyślnie polisa OC obejmuje szkody będące następstwem zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia (art. 822 § 2 Kodeksu cywilnego, KC), ale strony mogą postanowić, że obejmie szkody powstałe, ujawnione lub zgłoszone w tym okresie (art. 822 § 3 KC). W praktyce mówi się o trzech zasadach: act committed (czyn), loss occurrence (szkoda) i claims made (roszczenie).
Oś czasu: czyn, szkoda, roszczenie
Każda szkoda w OC ma kilka momentów, które mogą przypadać na różne lata:
- czyn lub zaniechanie – błąd projektanta, wadliwy montaż, wysyłka wadliwej partii produktu;
- powstanie szkody – przeciek, pożar, uszkodzenie maszyny klienta;
- ujawnienie szkody – moment, w którym ktoś ją zauważył;
- zgłoszenie roszczenia – pismo poszkodowanego, pozew, wezwanie do zapłaty.
Przy szkodach rzeczowych na miejscu (pracownik firmy upuszcza ładunek na samochód klienta) wszystkie te momenty przypadają na ten sam dzień. Przy usługach profesjonalnych, budowlanych i produktach mogą je dzielić lata. Roszczeń deliktowych można dochodzić nawet do 10 lat od zdarzenia, a gdy szkoda wynikła z przestępstwa – do 20 lat (art. 442¹ KC). Terminy zależą od rodzaju odpowiedzialności (odpowiedzialność deliktowa i kontraktowa).
Co mówią przepisy
Kodeks cywilny ustala regułę domyślną i pozwala ją zmienić:
Przepis nie definiuje „zdarzenia” – robią to ogólne warunki ubezpieczenia (OWU). Dlatego zasada „zdarzenia” bywa w umowach rozumiana jako czyn (act committed) albo jako powstanie szkody (loss occurrence). Konstrukcja z roszczeniem zgłoszonym w okresie ubezpieczenia (claims made) mieści się w art. 822 § 3 KC.
W ubezpieczeniach obowiązkowych OC swobody nie ma. Umowa obejmuje szkody będące następstwem zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia (art. 9a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych), i nie może obejmować okresu poprzedzającego jej zawarcie (art. 10 ust. 1a). Co jest „zdarzeniem” dla danego zawodu objętego obowiązkowym OC zawodowym, precyzują rozporządzenia.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Trzy zasady w praktyce
| zasada | co musi wypaść w okresie ubezpieczenia | typowe zastosowanie (opisowo) |
|---|---|---|
| act committed (czyn) | działanie lub zaniechanie, które spowodowało szkodę | OC zawodowe obowiązkowe, część OC działalności |
| loss occurrence (szkoda) | powstanie szkody (czasem: jej ujawnienie) | OC działalności, OC za produkt |
| claims made (roszczenie) | zgłoszenie roszczenia, zwykle też czyn po dacie retroaktywnej | D&O, OC zawodowe dobrowolne, cyber, OC w IT |
Tabela opisuje praktykę rynku – ta sama kategoria polisy u różnych ubezpieczycieli może mieć inny trigger. Rozstrzyga brzmienie konkretnej umowy.
Jedno zdarzenie, trzy polisy
Z przykładu wynika, że sama ciągłość ochrony nie wystarczy. Liczy się, czy wszystkie kolejne polisy stosują tę samą zasadę, a jeśli nie – czy jakiś okres nie wypada z ochrony.
Zmiana ubezpieczyciela – luki i nakładanie się
Przejście między polisami z różnymi triggerami tworzy dwa rodzaje problemów:
- luka – przejście z claims made na zasadę czynu: błędy z okresu starej polisy, zgłoszone po jej wygaśnięciu, nie są objęte ani starą (bo roszczenie po okresie), ani nową (bo czyn przed jej okresem);
- nakładanie się – przejście z zasady czynu na claims made z długą retroakcją: to samo roszczenie może teoretycznie trafić do dwóch polis; OWU rozstrzygają to zwykle klauzulami o innym ubezpieczeniu.
Przy claims made o zakresie decydują dwa parametry (data retroaktywna i okres dodatkowy): od kiedy objęte są czyny i ile czasu po końcu polisy można zgłaszać roszczenia.
Zakończenie działalności
Trigger ma szczególne znaczenie, gdy firma kończy działalność, sprzedaje spółkę lub właściciel przechodzi na emeryturę. Przy zasadzie czynu lub szkody polisy z lat aktywności nadal mogą objąć zdarzenia z ich okresu – nawet gdy roszczenie wpłynie po latach. Przy claims made ochrona wygasa razem z ostatnią polisą, chyba że wykupiono okres dodatkowy.
Dla architekta, projektanta czy firmy budowlanej, których błędy ujawniają się po latach, oznacza to konieczność zaplanowania ochrony na czas po zakończeniu działalności. To temat do rozmowy z uprawnionym dystrybutorem ubezpieczeń (partnerem) jeszcze przed zamknięciem firmy.
Co sprawdzić w polisie
- Jak OWU definiują „zdarzenie” lub „wypadek ubezpieczeniowy” – czyn, szkoda, ujawnienie, roszczenie.
- Czy przy claims made jest data retroaktywna i od kiedy.
- Jakie są zasady zgłaszania okoliczności, które mogą prowadzić do roszczenia, w trakcie trwania polisy.
- Czy umowa przewiduje okres dodatkowy i na jakich warunkach.
- Czy poprzednia polisa miała ten sam trigger – i czy przejście nie tworzy luki.
- Jakie są pytania we wniosku o znane okoliczności – odpowiedzi należą do obowiązku informacyjnego (art. 815 § 1 KC).
Trigger wpływa też na wykorzystanie sumy gwarancyjnej: przy claims made agregat danego roku zużywają roszczenia zgłoszone w tym roku, niezależnie od tego, kiedy popełniono błąd.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułRetroakcja i okres dodatkowy
Jak data retroaktywna i okres dodatkowy (run-off) wyznaczają ochronę w polisie OC claims made?
ArtykułSzkoda seryjna
Szkoda seryjna w OC łączy wiele szkód z jednej przyczyny w jedno zdarzenie z jedną sumą i jednym udziałem własnym.
ArtykułCzyste straty finansowe
Czym są czyste straty finansowe w OC?
ArtykułKary umowne a OC
Czy ubezpieczenie OC pokrywa kary umowne?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy zasada claims made jest dozwolona w polskim prawie?
Tak, w ubezpieczeniach dobrowolnych. Art. 822 § 3 Kodeksu cywilnego pozwala stronom postanowić, że umowa obejmie szkody zgłoszone w okresie ubezpieczenia. W ubezpieczeniach obowiązkowych OC ustawa przyjmuje zasadę zdarzenia w okresie ubezpieczenia (art. 9a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych).
Która polisa zapłaci, jeśli błąd popełniono za starej polisy, a roszczenie wpłynęło za nowej?
Zależy to od triggerów obu umów. Przy zasadzie czynu zapłaci stara polisa. Przy claims made – nowa, jeśli jej data retroaktywna obejmuje datę błędu i firma nie znała wcześniej okoliczności sprawy. Przy różnych zasadach w obu polisach może powstać luka.
Co oznacza „ujawnienie szkody” w polisie OC?
To moment, w którym szkoda została stwierdzona lub mogła zostać zauważona – zwykle po raz pierwszy. Art. 822 § 3 KC pozwala przyjąć go jako trigger. Ma znaczenie przy szkodach ukrytych, np. wadach instalacji czy produktów, które ujawniają się długo po wykonaniu prac.