Krótka odpowiedź
Wyłączenia to zdarzenia, szkody lub okoliczności, za które ubezpieczyciel nie odpowiada mimo że mieszczą się w ogólnym zakresie polisy. Część wynika z ustawy (np. szkoda wyrządzona umyślnie, art. 827 § 1 Kodeksu cywilnego, KC), a większość z ogólnych warunków ubezpieczenia (OWU). Wyłączenia dzielą się na ogólne i szczególne oraz na takie, które można włączyć do ochrony klauzulą, i takie, których ubezpieczyciele zwykle nie obejmują wcale.
Wyłączenia ustawowe i umowne
Kodeks cywilny zawiera kilka reguł, które ograniczają odpowiedzialność ubezpieczyciela niezależnie od OWU albo gdy OWU nie stanowią inaczej.
Inne reguły kodeksowe działają podobnie. Ubezpieczyciel nie odpowiada za skutki okoliczności, o które pytał, a których firma z naruszeniem obowiązku nie podała (art. 815 § 3 KC). Nie odpowiada też za szkody powstałe dlatego, że firma umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa nie ratowała mienia (art. 826 § 3 KC). Skutki rażącego niedbalstwa w firmie, w której działają pracownicy, ogranicza często klauzula reprezentantów.
Pozostałe wyłączenia wynikają z OWU. Ubezpieczyciel musi zamieścić w OWU informację, które postanowienia określają ograniczenia i wyłączenia odpowiedzialności uprawniające do odmowy wypłaty lub jej obniżenia (art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Główne wyłączenia podaje też dokument informacyjny o produkcie (IPID) (art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń).
Wyłączenia ogólne i szczególne
Wyłączenia ogólne dotyczą całego ubezpieczenia, a często wszystkich produktów danego ubezpieczyciela – są w części wspólnej OWU. Wyłączenia szczególne dotyczą konkretnego ryzyka, przedmiotu lub klauzuli: np. przy kradzieży z włamaniem wyłącza się mienie pozostawione na zewnątrz budynku, a przy OC najemcy zużycie lokalu.
Przy czytaniu OWU trzeba sprawdzić oba poziomy. Szkoda może przejść przez wyłączenia ogólne, ale zatrzymać się na szczególnym, zapisanym kilkadziesiąt stron dalej w rozdziale o danym ryzyku.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Wyłączenia, które można włączyć, i te zwykle nieubezpieczalne
Część wyłączeń w OWU jest „domyślna” – ubezpieczyciel wyłącza ryzyko w standardzie, ale może je objąć klauzulą dodatkową, zwykle z podlimitem i za dodatkową składką. Inne ryzyka są wyłączane prawie zawsze, bo nie da się ich rzetelnie wycenić albo mają charakter katastrofalny.
| typ | przykłady | jak bywa rozwiązywane |
|---|---|---|
| zwykle do włączenia klauzulą | kradzież zwykła, przepięcia, szkody elektryczne, cofnięcie się wody z kanalizacji, strajki i zamieszki, mienie w transporcie, szkody w mieniu powierzonym w OC, czyste straty finansowe w OC | klauzula dodatkowa z podlimitem i udziałem własnym |
| zwykle wyłączone w standardzie, rzadziej dostępne | szkody wskutek osiadania gruntu, szkody stopniowe, awaria maszyn w polisie mienia, skażenie środowiska | osobny rodzaj ubezpieczenia (np. maszyn od awarii, środowiskowe) |
| zwykle nieubezpieczalne w polisach firmowych | umyślność ubezpieczonego, działania wojenne, energia jądrowa, normalne zużycie, wady znane przed umową, grzywny i kary administracyjne w wielu przypadkach | prewencja i zarządzanie ryzykiem |
Tabela opisuje praktykę rynku ogólnie – w konkretnych OWU podział może wyglądać inaczej, a zakres rozszerzeń zależy od tego, jakie klauzule w ubezpieczeniu majątku przewiduje umowa.
Typowe katalogi wyłączeń w ubezpieczeniach firm
Wyłączenia, które pojawiają się w wielu OWU ubezpieczeń majątkowych i OC:
- umyślność i rażące niedbalstwo ubezpieczonego lub jego reprezentantów (z zastrzeżeniem art. 827 KC i klauzul);
- wojna, terroryzm, zamieszki, konfiskata – terroryzm bywa do włączenia z podlimitem;
- energia jądrowa, skażenie radioaktywne, azbest, pleśń;
- zużycie, korozja, działanie stopniowe, wady materiałowe i konstrukcyjne znane lub możliwe do wykrycia;
- kary umowne, grzywny, kary administracyjne, odszkodowania karne – w OC zwykle wyłączone albo ograniczone do odpowiedzialności ustawowej; to, czy OC pokrywa kary umowne, zależy od klauzul;
- szkody w mieniu, które firma przyjęła do obróbki, naprawy lub przechowania – w OC do włączenia klauzulą mienia powierzonego;
- cyber – w polisach majątkowych i OC coraz częściej wyłącza się szkody wynikające z ataków na systemy i utraty danych, przenosząc je do osobnego ubezpieczenia cyber (ubezpieczenie cyber a OC działalności);
- sankcje – klauzula, zgodnie z którą ubezpieczyciel nie wypłaca świadczenia, jeśli naruszałoby to sankcje międzynarodowe.
Gdzie szukać wyłączeń poza rozdziałem „Wyłączenia”
Wyłączenia nie zawsze nazywają się wyłączeniami. Ten sam skutek dają:
- wąskie definicje – jeśli „powódź” nie obejmuje wód gruntowych, szkoda od wód gruntowych jest poza zakresem, choć nie ma jej na liście wyłączeń, dlatego liczą się definicje w ogólnych warunkach ubezpieczenia;
- warunki ochrony – wymagane zabezpieczenia, przeglądy, składowanie, licencje i uprawnienia pracowników;
- zakres terytorialny i miejsce ubezpieczenia – szkoda poza wskazanym adresem lub krajem;
- podlimity – ochrona istnieje, ale do kwoty, która nie pokrywa szkody;
- obowiązki po szkodzie – naruszenie terminu zgłoszenia może prowadzić do zmniejszenia świadczenia, gdy przyczyniło się do zwiększenia szkody albo uniemożliwiło ustalenie okoliczności (art. 818 § 3 KC).
Kto musi udowodnić wyłączenie
Gdy ubezpieczyciel odmawia wypłaty, powołując się na wyłączenie, to on musi wykazać jego przesłanki – zgodnie z zasadą, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tym, kto z faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 KC). Uzasadnienie odmowy powinno wskazywać konkretny zapis OWU i okoliczności, które go uruchamiają.
Na odmowę wypłaty odszkodowania przysługuje reklamacja, a potem wniosek do Rzecznika Finansowego lub pozew do sądu.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułFranszyza i udział własny
Czym różni się franszyza redukcyjna od udziału własnego i franszyzy integralnej?
ArtykułLimity i podlimity
Czym jest podlimit w ubezpieczeniu firmy?
ArtykułKlauzule dodatkowe
Co zmieniają klauzule dodatkowe w ubezpieczeniu majątku firmy?
ArtykułWymagane zabezpieczenia
Wymagane zabezpieczenia w ubezpieczeniu firmy to m.in. zamki, alarm, gaśnice i przeglądy instalacji.
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy istnieją ubezpieczenia firm, w których nie ma żadnych wyłączeń?
Nie spotyka się ich w praktyce. Każde OWU zawiera wyłączenia (choćby umyślność, działania wojenne czy normalne zużycie), a formuła wszystkich ryzyk oznacza tylko, że objęte jest to, czego wyraźnie nie wyłączono.
Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty z powodu wyłączenia, o którym firma nie wiedziała?
Może, jeśli wyłączenie jest w OWU doręczonych przed zawarciem umowy albo w umowie. Dlatego warto czytać wyłączenia przed podpisaniem i pytać o te, które dotyczą Twojej działalności. Niejednoznaczne wyłączenie tłumaczy się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy (art. 15 ust. 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej).
Czy wyłączenie można usunąć w negocjacjach?
Niektóre tak – przez klauzulę dodatkową, zwykle z podlimitem i dodatkową składką. Wyłączeń takich jak umyślność, wojna czy energia jądrowa ubezpieczyciele zwykle nie usuwają. Rozmowę o zakresie prowadzi pośrednik albo ubezpieczyciel.