Obowiązek informacyjny firmy przed zawarciem umowy ubezpieczenia
Zanim ubezpieczyciel przyjmie ryzyko, zadaje pytania – o działalność, mienie, zabezpieczenia i szkody. Odpowiedzi firmy stają się podstawą umowy, a ich jakość decyduje później o wypłacie.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Przed zawarciem umowy firma musi podać ubezpieczycielowi wszystkie znane sobie okoliczności, o które ubezpieczyciel pytał w formularzu oferty albo w innych pismach (art. 815 § 1 KC). Obowiązek wyznaczają więc pytania ubezpieczyciela, a nie wszystko, co firma wie o sobie. Odpowiedzi najlepiej udzielać na piśmie i zachować ich kopię, bo po szkodzie ubezpieczyciel porówna je ze stanem faktycznym.
Co mówi art. 815 § 1 KC
Kodeks cywilny nie wymaga od firmy, by sama zgadywała, co jest ważne dla ubezpieczyciela. To ubezpieczyciel, który zna swoje ryzyko, formułuje pytania, a ubezpieczający odpowiada na nie zgodnie z wiedzą.
Z przepisu wynikają trzy praktyczne zasady:
- Pytania wyznaczają obowiązek. Jeśli ubezpieczyciel o coś nie zapytał, firma nie narusza art. 815 § 1, gdy o tym nie wspomni – nawet jeśli okoliczność jest istotna dla ryzyka.
- Liczy się wiedza firmy. Obowiązek dotyczy okoliczności „znanych”. Firma nie musi zlecać ekspertyz, by odpowiedzieć na pytanie – ale nie może ignorować tego, co wie jej zarząd czy kierownik zakładu.
- Brak odpowiedzi działa na korzyść firmy. Gdy ubezpieczyciel zawarł umowę, choć pytanie zostało bez odpowiedzi, nie może później twierdzić, że ta okoliczność była ważna.
Pytania mogą paść nie tylko we wniosku. „Inne pisma” to także e-mail z prośbą o uzupełnienie danych, dodatkowa ankieta przed odnowieniem czy kwestionariusz po wizji lokalnej. Każde z nich rodzi ten sam obowiązek.
Ankieta ryzyka – o co zwykle pyta ubezpieczyciel
Zakres pytań zależy od rodzaju ubezpieczenia. W ubezpieczeniach firm ankieta ryzyka (kwestionariusz) obejmuje zwykle:
- Działalność Rodzaj, PKD, przychody i ich struktura (kraj, eksport), liczba pracowników, podwykonawcy, praca zmianowa.
- Lokalizacje i budynki Adresy, konstrukcja i pokrycie dachu, rok budowy, sąsiedztwo, odległość od straży pożarnej, ryzyko powodzi.
- Wartości mienia Budynki, maszyny, zapasy (maksymalne i średnie), mienie osób trzecich, sposób ustalenia wartości.
- Zabezpieczenia Ochrona przeciwpożarowa i przeciwkradzieżowa, alarm, monitoring, dozór, przeglądy instalacji.
- Historia szkód Szkody z ostatnich lat, ich przyczyny i wysokość, zgłoszone roszczenia, wypowiedzenia umów przez innych ubezpieczycieli.
- Okoliczności znane W OC – wiedza o zdarzeniach, które mogą prowadzić do roszczeń; w D&O – toczące się postępowania i kontrole.
Pytania o „okoliczności znane” są szczególnie ważne w ubezpieczeniu OC działalności, OC zawodowym i D&O. Zdarzenie, o którym firma wiedziała przed umową i którego nie ujawniła, zwykle nie zostanie objęte także wtedy, gdy mieści się w okresie objętym datą retroaktywną – więcej o dacie retroaktywnej w polisie OC.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Kto odpowiada w imieniu firmy
W spółce obowiązek wykonuje ten, kto działa w jej imieniu – zarząd lub pełnomocnik. Przepis rozciąga go na przedstawiciela: jeśli umowę zawiera pełnomocnik, musi podać także okoliczności znane jemu samemu (art. 815 § 1 zd. 2 KC). Dlatego wniosek wypełniony „na szybko” przez osobę, która nie zna zakładu, jest ryzykiem – informacje zbiera się od osób, które naprawdę wiedzą, jak wygląda magazyn czy proces produkcji.
Przy ubezpieczeniu na cudzy rachunek, gdy firma ubezpiecza na przykład mienie leasingodawcy albo spółki z grupy, obowiązki informacyjne spoczywają zarówno na ubezpieczającym, jak i na ubezpieczonym, chyba że ubezpieczony nie wiedział o umowie (art. 815 § 2¹ KC). Różnicę tych ról wyjaśniamy osobno (zob. ubezpieczający a ubezpieczony).
Zawiadomienia i oświadczenia związane z już zawartą umową (np. o zmianie okoliczności), złożone agentowi ubezpieczeniowemu na piśmie lub innym trwałym nośniku, uznaje się za złożone zakładowi ubezpieczeń, na rzecz którego agent działa (art. 30 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Przed zawarciem umowy warto zachować kopię tego, co przekazano agentowi. Broker działa w imieniu lub na rzecz klienta – informacje, które firma mu przekazała, trafiają do ubezpieczyciela dopiero wtedy, gdy broker je przekaże. Sprawdź więc, w jakiej formie dane trafiły do wniosku.
Jak odpowiadać i dokumentować odpowiedzi
Większość sporów o art. 815 nie dotyczy celowego oszustwa, tylko nieprecyzyjnych odpowiedzi: „alarm – tak” (a działał tylko w biurze), „brak szkód” (bo drobnych nie liczono), „magazyn murowany” (a dobudówka jest z płyty warstwowej).
- Odpowiadaj na każde pytanie – także „nie wiem” lub „nie dotyczy” z krótkim wyjaśnieniem.
- Gdy odpowiedź zależy od lokalizacji lub budynku, rozbij ją na części zamiast jednego „tak” lub „nie”.
- Historię szkód podawaj z listą: data, przyczyna, kwota, także szkody poniżej udziału własnego, jeśli pytanie ich nie wyklucza.
- Zachowaj kopię wypełnionego wniosku, ankiet, zdjęć i korespondencji z datą wysłania.
- Odpowiedzi przekazywane ustnie potwierdź e-mailem do agenta, brokera lub ubezpieczyciela.
- Po otrzymaniu polisy sprawdź, czy dane w niej (adresy, wartości, zabezpieczenia) zgadzają się z tym, co zgłoszono.
Obowiązek informacyjny nie kończy się w dniu zawarcia umowy. Jeśli umowa tak stanowi, zmiany okoliczności, o które pytał ubezpieczyciel, trzeba zgłaszać niezwłocznie także w trakcie ochrony (art. 815 § 2 KC; zob. zmiana ryzyka w trakcie umowy ubezpieczenia). Skutki błędnych odpowiedzi określa art. 815 § 3 KC (zob. zatajenie informacji przed ubezpieczycielem).
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułSkutki zatajenia informacji
Zatajenie informacji przed ubezpieczycielem pozwala odmówić wypłaty tylko wtedy, gdy ma związek ze szkodą.
ArtykułZmiana okoliczności
Zmianę ryzyka w trakcie umowy ubezpieczenia firma zgłasza, gdy umowa tego wymaga.
ArtykułRażące niedbalstwo
Kiedy rażące niedbalstwo odbiera firmie odszkodowanie?
ArtykułKlauzula reprezentantów
Na czym polega klauzula reprezentantów w ubezpieczeniu firmy?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy muszę zgłosić ubezpieczycielowi okoliczność, o którą nie pytał?
Z art. 815 § 1 KC wynika obowiązek odpowiedzi na pytania ubezpieczyciela, a nie samodzielnego ujawniania wszystkiego. Jeśli jednak wiesz o czymś, co oczywiście zmienia ryzyko, warto to zgłosić na piśmie – uniknie się sporu o to, czy pytanie obejmowało tę sytuację.
Czy ogólne pytanie „czy są inne istotne okoliczności” też rodzi obowiązek?
Takie pytanie bywa w ankietach, ale jego ogólność utrudnia ubezpieczycielowi powołanie się na naruszenie. Bezpieczniej odpowiedzieć konkretnie – wymienić znane okoliczności albo napisać, że firma nie zna innych poza opisanymi.
Kto w firmie powinien wypełnić wniosek o ubezpieczenie?
Osoba, która zna fakty, o które pyta ubezpieczyciel, albo zbiera je od kierowników obszarów: produkcji, magazynu, IT, finansów. Podpisuje osoba uprawniona do reprezentacji – jej wiedza i wiedza pełnomocnika liczą się przy ocenie, czy obowiązek wykonano.