Obowiązek ratowania mienia i zapobiegania szkodzie
Gdy zaczyna się pożar, zalanie albo burza zrywa dach, pierwsze minuty i godziny decydują o rozmiarze szkody. Kodeks cywilny nakłada na firmę obowiązek ratowania mienia – i zobowiązuje ubezpieczyciela do zwrotu celowych kosztów tych działań.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Po zajściu wypadku firma musi użyć dostępnych jej środków, by ratować ubezpieczone mienie, zapobiec szkodzie lub zmniejszyć jej rozmiar (art. 826 § 1 KC). Ubezpieczyciel zwraca w granicach sumy ubezpieczenia koszty tych działań, jeśli były celowe – nawet gdy okazały się bezskuteczne (art. 826 § 4 KC). Zaniechanie ratowania umyślnie lub przez rażące niedbalstwo zwalnia ubezpieczyciela z odpowiedzialności za szkody, które z tego powodu powstały.
Co mówi art. 826 KC
Przepis ma pięć paragrafów i opisuje zarówno obowiązek, jak i jego finansowanie.
Co oznacza „użyć dostępnych środków”
Przepis nie wymaga bohaterstwa ani działań ponad możliwości firmy. Chodzi o rozsądne działania, które w danej chwili są dostępne i bezpieczne. Bezpieczeństwo ludzi jest zawsze pierwsze – obowiązek nie obejmuje ryzykowania zdrowia pracowników.
- Pożar Wezwanie straży, użycie podręcznego sprzętu gaśniczego, odcięcie zasilania i gazu, wyniesienie dokumentów i nośników, jeśli to bezpieczne.
- Zalanie Zamknięcie zaworów, wypompowanie wody, przeniesienie towaru wyżej, osuszanie, zabezpieczenie urządzeń elektrycznych.
- Burza, huragan Prowizoryczne zabezpieczenie dachu i okien plandekami, zabezpieczenie mienia przed deszczem.
- Włamanie Wezwanie policji, zabezpieczenie wybitych drzwi i okien, dozór, blokada kart i dostępów.
- Awaria maszyny Zatrzymanie linii, by nie pogłębiać uszkodzeń, wezwanie serwisu, zabezpieczenie surowca w toku.
- Szkoda w towarze w transporcie Przeładunek, chłodzenie, zabezpieczenie przed kradzieżą i pogodą.
Ten sam obowiązek ma ubezpieczony przy umowie na cudzy rachunek (art. 826 § 5 KC) – np. właściciel hali, którą ubezpieczył najemca.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Skutki zaniechania
Ubezpieczyciel nie odmawia całego odszkodowania tylko dlatego, że firma działała niedoskonale. Art. 826 § 3 KC wymaga dwóch elementów: umyślności lub rażącego niedbalstwa oraz szkód, które powstały właśnie z powodu zaniechania. Jeżeli firma nie zamknęła głównego zaworu, a woda lała się przez cały weekend, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty za tę część szkody, której dało się uniknąć – ale nie za zalanie, które zdążyło się wydarzyć, zanim ktokolwiek mógł zareagować.
Granica między zwykłym błędem a rażącym niedbalstwem w ubezpieczeniu bywa sporna i zależy od okoliczności.
Zwrot kosztów ratowania mienia
Koszty ratowania to wydatki na działania z art. 826 § 1 KC: wynajem pomp i osuszaczy, prowizoryczne zabezpieczenia, transport mienia w bezpieczne miejsce, dozór, praca pracowników w nadgodzinach. Ubezpieczyciel zwraca je, jeśli były celowe, czyli rozsądne w chwili, gdy je podejmowano, nawet gdy ostatecznie nie uratowały mienia.
Kodeks wskazuje granicę – zwrot następuje „w granicach sumy ubezpieczenia”. Przy dużej szkodzie, bliskiej sumie, koszty ratowania mogą się w niej nie zmieścić. Dlatego wiele OWU przewiduje korzystniejsze zasady, na co pozwala art. 826 § 4 zd. 2 KC – na przykład osobny limit kosztów ratowania ponad sumę ubezpieczenia. Obok nich OWU często przewidują limity na koszty uprzątnięcia pozostałości po szkodzie czy koszty ekspertów – to inne pozycje niż koszty ratowania. Wszystkie te pozycje składają się na wypłatę – więcej o tym, jak ustalana jest wysokość odszkodowania.
Zabezpieczenie roszczeń wobec sprawcy
OWU mogą wymagać, by po szkodzie firma zabezpieczyła możliwość dochodzenia roszczeń wobec osoby odpowiedzialnej (art. 826 § 2 KC). Po wypłacie odszkodowania roszczenie firmy wobec sprawcy przechodzi na ubezpieczyciela (art. 828 § 1 KC), więc firma nie powinna go osłabiać: zrzekać się roszczeń, podpisywać ugód ze sprawcą bez uzgodnienia, wyrzucać uszkodzonych elementów, które są dowodem (więcej o regresie ubezpieczyciela).
Prewencja w trakcie umowy i dokumentowanie
Obowiązek z art. 826 KC zaczyna się w chwili wypadku. Wcześniej działają obowiązki z OWU: utrzymanie zabezpieczeń, przeglądy instalacji, procedury. Przykłady takich obowiązków opisujemy w artykule o wymaganych zabezpieczeniach w OWU. Firma, która ma procedurę awaryjną, ratuje mienie szybciej i łatwiej udowadnia, że działała celowo.
- Rób zdjęcia i nagrania przed działaniami ratowniczymi (jeśli to bezpieczne), w ich trakcie i po nich.
- Zapisuj godziny: wykrycie zdarzenia, wezwanie służb, podjęte działania.
- Zachowuj faktury i rachunki za pompy, osuszacze, transport, dozór, materiały, nadgodziny.
- Nie wyrzucaj uszkodzonego mienia przed oględzinami, chyba że wymaga tego bezpieczeństwo lub sanepid – wtedy udokumentuj je i uzgodnij z ubezpieczycielem.
- Zachowaj elementy, które mogą wskazywać sprawcę (pęknięta rura, uszkodzony przewód, część maszyny).
- Poinformuj ubezpieczyciela o działaniach ratowniczych przy zgłoszeniu szkody i zapytaj, czy wymaga uzgodnienia większych wydatków.
Kolejne kroki po zdarzeniu to zgłoszenie szkody w firmie – w terminie z OWU.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułZgłoszenie szkody
Jak zgłosić szkodę w firmie? Najpierw ludzie i ratowanie mienia, potem dokumentacja i zgłoszenie w terminie z umowy.
ArtykułLikwidacja szkody
Jak przebiega likwidacja szkody w firmie?
ArtykułTerminy wypłaty
Termin wypłaty odszkodowania to 30 dni od zawiadomienia, a przy trudnej likwidacji 14 dni od wyjaśnienia okoliczności.
ArtykułDokumenty do szkody
Jakie dokumenty przygotować do likwidacji szkody w firmie?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy ubezpieczyciel zwróci koszty ratowania, jeśli mienia i tak nie udało się uratować?
Tak, jeśli działania były celowe – czyli rozsądne w chwili, gdy je podejmowano. Art. 826 § 4 KC wprost przewiduje zwrot kosztów także wtedy, gdy środki okazały się bezskuteczne.
Czy koszty ratowania pomniejszają sumę ubezpieczenia?
Kodeks każe zwracać je w granicach sumy ubezpieczenia. Wiele OWU przewiduje jednak dla nich osobny limit ponad sumę – to korzystniejsze rozwiązanie, na które pozwala art. 826 § 4 KC. Sprawdź tę pozycję w polisie.
Czy można od razu zlecić naprawę dachu po burzy?
Prowizoryczne zabezpieczenie – tak, to część obowiązku ratowania mienia. Z trwałą naprawą zwykle warto poczekać na oględziny albo uzgodnić ją z ubezpieczycielem, dokumentując stan przed pracami zdjęciami i opisem.