Krótka odpowiedź
Odszkodowanie ma pokryć rzeczywistą stratę, a nie wzbogacić firmę (art. 824¹ § 1 KC). Czynny podatnik VAT, który może odliczyć VAT od naprawy lub zakupu nowego mienia, zwykle otrzymuje odszkodowanie netto. Firma bez prawa do odliczenia (zwolniona z VAT lub wykorzystująca mienie do działalności zwolnionej) otrzymuje kwotę brutto, a przy częściowym odliczeniu nieodliczalną część VAT. Zasady rozliczenia określają też OWU.
Dlaczego VAT ma znaczenie
Dla czynnego podatnika VAT naliczony przy zakupie jest zwykle neutralny: firma odlicza go od podatku należnego. Gdyby ubezpieczyciel wypłacił jej odszkodowanie brutto, a firma odliczyła VAT z faktury za naprawę, otrzymałaby więcej, niż wyniosła jej strata. Dlatego w ubezpieczeniach majątkowych standardem jest odszkodowanie netto dla podatników z prawem do odliczenia.
Firma, która VAT nie odliczy, ponosi go jako realny koszt. Dla niej szkoda obejmuje kwotę brutto. Dotyczy to na przykład podmiotów leczniczych, firm finansowych i edukacyjnych świadczących usługi zwolnione z VAT, podatników zwolnionych podmiotowo (art. 113 ustawy o VAT), a także sytuacji, w których prawo do odliczenia jest ograniczone.
Zasady w ubezpieczeniach majątkowych
W ubezpieczeniu mienia, maszyn czy autocasco sposób uwzględnienia VAT określają OWU. Typowo stanowią one, że:
- odszkodowanie obejmuje VAT tylko wtedy, gdy ubezpieczający nie ma prawa do jego odliczenia;
- przy częściowym prawie do odliczenia odszkodowanie obejmuje nieodliczalną część VAT;
- przy rozliczeniu kosztorysowym (bez faktur) ubezpieczyciel może przyjąć wartości netto dla czynnych podatników i rozliczyć VAT po przedstawieniu faktur, jeśli firma nie ma prawa do odliczenia.
Przy szkodzie ubezpieczyciel zwykle pyta o status VAT firmy i może poprosić o potwierdzenie (oświadczenie, wydruk z wykazu podatników VAT). Status podatkowy w konkretnej sytuacji (na przykład przy działalności mieszanej) potwierdź z księgowym lub doradcą podatkowym.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Suma ubezpieczenia netto czy brutto
Spójność musi zachodzić już przy zawieraniu umowy. Jeśli odszkodowanie będzie liczone netto, a suma ubezpieczenia brutto, firma płaci składkę od kwoty VAT, który nigdy nie zostanie wypłacony. Odwrotna sytuacja jest groźniejsza: firma bez prawa do odliczenia ustala sumę netto, a jej szkoda jest liczona brutto – wtedy jest niedoubezpieczona.
To ta sama zasada proporcji przy niedoubezpieczeniu, która działa przy każdej zaniżonej sumie. Przy ustalaniu sumy (jak ustalić sumę ubezpieczenia) wpisz w polisie wprost, czy sumy są netto, czy brutto.
VAT w odszkodowaniu z OC sprawcy
Gdy firma jest poszkodowanym, a płaci ubezpieczyciel OC sprawcy, VAT ocenia się według zasad naprawienia szkody (art. 361 § 2 KC). Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 17 maja 2007 r. (III CZP 150/06) przyjął, że odszkodowanie z OC posiadaczy pojazdów ustalone według cen części i usług obejmuje VAT w zakresie, w jakim poszkodowany nie może obniżyć podatku należnego o naliczony. W uchwale z 11 września 2020 r. (III CZP 90/19) Sąd Najwyższy zastosował tę zasadę do leasingobiorcy, który ponosi koszty naprawy pojazdu.
Wniosek dla firm: czynny podatnik z pełnym prawem do odliczenia otrzyma z OC sprawcy zwykle kwotę netto, a firma z ograniczonym prawem do odliczenia – także nieodliczalną część VAT. Szkody w pojazdach z floty i w samochodach w leasingu to najczęstszy przypadek tej zasady w praktyce.
Inne kwestie podatkowe
Samo odszkodowanie nie jest wynagrodzeniem za dostawę towarów ani usług, więc firma nie wystawia ubezpieczycielowi faktury z VAT. Usługi ubezpieczeniowe są zwolnione z VAT (art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT), a składka nie daje prawa do odliczenia. Refakturowanie kosztu ubezpieczenia opisujemy w artykule o VAT w ubezpieczeniach firmy. Osobną kwestią jest podatek dochodowy, czyli pytanie, czy odszkodowanie jest przychodem firmy.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułLikwidator i rzeczoznawca
Dla kogo pracuje likwidator ubezpieczyciela, niezależny likwidator szkód, rzeczoznawca firmy i biegły sądowy?
ArtykułRoszczenie klienta
Co zrobić, gdy klient żąda odszkodowania od firmy?
ArtykułRegres ubezpieczyciela
Kiedy ubezpieczyciel po wypłacie żąda zwrotu od sprawcy szkody?
ArtykułRatowanie mienia
Co firma musi zrobić po pożarze lub zalaniu, by ratować mienie, i kiedy ubezpieczyciel zwraca koszty ratowania?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy czynny podatnik VAT może dostać odszkodowanie brutto?
Tak, jeśli w danej sytuacji nie może odliczyć VAT – na przykład gdy mienie służy działalności zwolnionej albo prawo do odliczenia jest ograniczone. Trzeba to wykazać ubezpieczycielowi, zwykle z pomocą księgowego. Bez tego ubezpieczyciel przyjmie kwotę netto.
Co zrobić, gdy ubezpieczyciel wypłacił netto, a firma nie odlicza VAT?
Złożyć reklamację z wyjaśnieniem statusu VAT i dokumentami (np. oświadczeniem, potwierdzeniem zwolnienia, wyliczeniem proporcji). Gdy firma faktycznie nie może odliczyć podatku, VAT jest częścią jej szkody.
Czy suma ubezpieczenia powinna być netto czy brutto?
Powinna być spójna ze sposobem liczenia odszkodowania. Firma z pełnym prawem do odliczenia VAT zwykle ustala sumy netto, firma bez tego prawa – brutto. Niespójność oznacza albo przepłaconą składkę, albo ryzyko niedoubezpieczenia.