Krótka odpowiedź
W ubezpieczeniu mienia odszkodowanie ustala się zwykle w kilku krokach: wartość szkody (koszt naprawy lub odtworzenia), ewentualne potrącenie zużycia i wartości pozostałości, zasada proporcji przy niedoubezpieczeniu, udział własny lub franszyza, a na końcu ograniczenie do sumy ubezpieczenia lub podlimitu. Kolejność i szczegóły wynikają z OWU. Odszkodowanie nie może przekroczyć poniesionej szkody, jeśli nie umówiono się inaczej (art. 824¹ § 1 KC).
Dwie granice z Kodeksu cywilnego
W ubezpieczeniu majątkowym ubezpieczyciel płaci odszkodowanie za szkodę powstałą wskutek wypadku przewidzianego w umowie (art. 805 § 2 pkt 1 KC). Kodeks wyznacza dwie granice tej kwoty:
- suma ubezpieczenia jest górną granicą odpowiedzialności, jeśli nie umówiono się inaczej (art. 824 § 1 KC) – w OC tę rolę pełni suma gwarancyjna;
- wysokość szkody – suma wypłacona przez ubezpieczyciela nie może być wyższa od poniesionej szkody, o ile nie umówiono się inaczej (art. 824¹ § 1 KC). Ubezpieczenie nie ma wzbogacać firmy, dlatego dwie polisy na to samo mienie nie dadzą podwójnej wypłaty (art. 824¹ § 2 KC).
Wszystko pomiędzy (jak wycenić szkodę, czy potrącić zużycie, jak potraktować niedoubezpieczenie) określają OWU i polisa. W OC odszkodowanie ustala się inaczej: według zasad odpowiedzialności firmy wobec poszkodowanego, czyli przepisów o naprawieniu szkody (m.in. art. 361 § 2 i 363 § 1 KC), w granicach sumy gwarancyjnej.
Krok po kroku – szkoda w mieniu
- Wartość szkody Koszt naprawy uszkodzonego mienia albo koszt odtworzenia (zakupu, odbudowy) mienia zniszczonego, ustalony na podstawie kosztorysu, faktur lub wyceny.
- Zużycie Gdy mienie jest ubezpieczone w wartości rzeczywistej, od kosztu odtworzenia odejmuje się zużycie techniczne. Przy wartości odtworzeniowej – zwykle nie, choć wiele OWU stawia warunki (np. stopień zużycia nieprzekraczający określonego progu).
- Pozostałości Wartość tego, co da się sprzedać lub wykorzystać (złom, części, towar przeceniony), odejmuje się od szkody, jeśli zostaje u firmy.
- Zasada proporcji Gdy suma ubezpieczenia jest niższa od wartości mienia, odszkodowanie zmniejsza się w proporcji suma ÷ wartość. Nie stosuje się jej w systemie pierwszego ryzyka ani wtedy, gdy niedoubezpieczenie mieści się w tolerancji z klauzuli leeway (klauzuli tolerancji niedoubezpieczenia, która wyłącza proporcję do określonego procentu), jeśli polisa ją ma.
- Udział własny lub franszyza Odejmuje się kwotę lub procent z polisy; przy franszyzie integralnej szkody poniżej progu nie są pokrywane.
- Limit Wynik nie może przekroczyć sumy ubezpieczenia ani podlimitu dla danego ryzyka lub przedmiotu.
- Koszty dodatkowe Koszty ratowania mienia ubezpieczyciel zwraca w granicach sumy ubezpieczenia (art. 826 § 4 KC), a OWU mogą przewidzieć zasady korzystniejsze. Inne koszty z OWU (uprzątnięcia pozostałości, ekspertyz, demontażu) mają zwykle osobne limity.
Kolejność kroków 3–5 bywa różna w różnych OWU, a zmienia wynik. Sprawdza się ją w rozdziale OWU o ustalaniu wysokości odszkodowania. Trzy kroki mają własne reguły: wartość odtworzeniowa a rzeczywista, zasada proporcji przy niedoubezpieczeniu oraz franszyza redukcyjna a udział własny.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Przykład liczbowy
Przykład pokazuje, że największy wpływ miała proporcja, a nie udział własny. Dlatego przed szkodą warto sprawdzać, czy suma ubezpieczenia nadąża za wartością mienia – więcej o tym, jak ustalić sumę ubezpieczenia. Orientacyjny poziom niedoubezpieczenia pokazuje kalkulator sumy ubezpieczenia.
Kosztorys czy faktury
Ubezpieczyciele ustalają wartość szkody na dwa sposoby: na podstawie kosztorysu (przed naprawą lub bez niej) albo na podstawie faktur za wykonaną naprawę lub zakup. Wiele OWU przewiduje, że przy rozliczeniu kosztorysowym przyjmuje się określone stawki (np. średnie ceny robocizny i materiałów), a pełne rozliczenie następuje po przedstawieniu faktur. Niektóre uzależniają wypłatę w wartości odtworzeniowej od faktycznego odtworzenia mienia w określonym czasie – bez tego płacą wartość rzeczywistą.
Przy dużych szkodach warto uzgodnić z likwidatorem sposób rozliczenia przed zleceniem prac. Kosztorys ubezpieczyciela da się zweryfikować – firma ma prawo wglądu do akt szkody, a własny rzeczoznawca może przygotować kontrkosztorys – więcej o niezależnym likwidatorze szkód i rzeczoznawcy firmy.
Szkoda całkowita i VAT
Gdy koszt naprawy przekracza wartość przedmiotu (albo określony w OWU procent tej wartości), ubezpieczyciel uznaje szkodę za całkowitą i płaci wartość przedmiotu pomniejszoną o wartość pozostałości. Przy maszynach i pojazdach to częsta sytuacja.
Osobną kwestią jest podatek VAT: czynny podatnik, który może odliczyć VAT od zakupu nowego mienia, zwykle otrzymuje odszkodowanie netto (zob. odszkodowanie netto czy brutto).
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułOdszkodowanie a VAT
Kiedy firma dostaje odszkodowanie netto, a kiedy brutto?
ArtykułLikwidator i rzeczoznawca
Dla kogo pracuje likwidator ubezpieczyciela, niezależny likwidator szkód, rzeczoznawca firmy i biegły sądowy?
ArtykułRoszczenie klienta
Co zrobić, gdy klient żąda odszkodowania od firmy?
ArtykułRegres ubezpieczyciela
Kiedy ubezpieczyciel po wypłacie żąda zwrotu od sprawcy szkody?
Pytania
Najczęstsze pytania
Dlaczego odszkodowanie jest niższe niż faktura za nową maszynę?
Najczęściej z powodu jednego z kroków: potrącenia zużycia (ubezpieczenie w wartości rzeczywistej), zasady proporcji przy zbyt niskiej sumie, udziału własnego albo podlimitu. Decyzja ubezpieczyciela powinna pokazywać rachunek – porównaj go z OWU krok po kroku.
Czy ubezpieczyciel odlicza wartość złomu i pozostałości?
Zwykle tak, jeśli pozostałości zostają u firmy i mają wartość. Firma może też uzgodnić, że pozostałości przejmuje ubezpieczyciel – wtedy nie odejmuje się ich wartości od odszkodowania.
Czy koszty uprzątnięcia po pożarze wchodzą w sumę ubezpieczenia?
Zależy od OWU. Często są pokrywane w osobnym limicie, ponad sumę ubezpieczenia mienia, ale bywa, że mieszczą się w niej. Sprawdź w polisie limit kosztów uprzątnięcia i rozbiórki.