Data retroaktywna i okres dodatkowy zgłaszania roszczeń
W polisie opartej na zasadzie zgłoszenia roszczenia (claims made) liczy się roszczenie zgłoszone w okresie ubezpieczenia – ale tylko za błędy popełnione po dacie retroaktywnej. Okres dodatkowy pozwala zgłaszać roszczenia jeszcze po wygaśnięciu ochrony.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Data retroaktywna to dzień, od którego polisa claims made obejmuje czyny i zaniechania ubezpieczonego – także popełnione przed zawarciem umowy, jeśli roszczenie zgłoszono w okresie ubezpieczenia, a firma nie znała wcześniej okoliczności sprawy. Okres dodatkowy (run-off, extended reporting period) to czas po wygaśnięciu polisy, w którym wolno jeszcze zgłaszać roszczenia za czyny z okresu ochrony. Oba mechanizmy wynikają z OWU, a ich podstawą jest art. 822 § 3 KC.
Po co retroakcja w polisie claims made
W polisie z triggerem claims made liczy się moment zgłoszenia roszczenia. Strony mogą tak ustalić zakres na podstawie art. 822 § 3 Kodeksu cywilnego – w odróżnieniu od reguły domyślnej, w której liczy się zdarzenie w okresie ubezpieczenia (art. 822 § 2 KC). Oba warianty to trigger w ubezpieczeniu OC, czyli zdarzenie, które uruchamia ochronę.
Sama zasada claims made byłaby jednak zbyt szeroka – nowa polisa obejmowałaby wszystkie błędy z całej historii firmy. Ubezpieczyciele ograniczają to datą retroaktywną: polisa obejmuje roszczenia zgłoszone w okresie ubezpieczenia, ale tylko za czyny popełnione po tej dacie.
Data retroaktywna – jak działa
Data retroaktywna może być ustalona na kilka sposobów:
- równa początkowi pierwszej polisy – ochrona obejmuje czyny od dnia, w którym firma po raz pierwszy kupiła taką ochronę, i przechodzi bez zmian na kolejne odnowienia;
- wcześniejsza niż pierwsza polisa – ubezpieczyciel obejmuje także czyny sprzed pierwszej umowy, np. od założenia firmy;
- nieograniczona – bez daty, z wyłączeniem okoliczności znanych przed zawarciem umowy;
- równa początkowi bieżącej polisy – brak retroakcji; ochrona dotyczy tylko czynów popełnionych w trakcie umowy.
W ubezpieczeniach obowiązkowych OC retroakcji nie ma: umowa obejmuje szkody będące następstwem zdarzenia z okresu ubezpieczenia (art. 9a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych) i nie może obejmować okresu poprzedzającego jej zawarcie (art. 10 ust. 1a). Retroakcja jest elementem ubezpieczeń dobrowolnych – w tym nadwyżkowych ponad OC obowiązkowe.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Wyłączenie znanych okoliczności
Retroakcja nie obejmuje spraw, o których firma już wie. Typowe OWU wyłączają roszczenia wynikające z okoliczności znanych ubezpieczonemu przed początkiem ochrony – wcześniej zgłoszonych roszczeń, otrzymanych reklamacji, prowadzonych sporów, zauważonych błędów, które mogą prowadzić do szkody. Granicę stawia też ustawa: objęcie ubezpieczeniem okresu sprzed zawarcia umowy jest bezskuteczne, jeśli w chwili zawarcia którakolwiek ze stron wiedziała lub przy należytej staranności mogła się dowiedzieć, że wypadek zaszedł (art. 806 § 2 KC).
Wiąże się to z obowiązkiem informacyjnym. Firma musi podać wszystkie znane sobie okoliczności, o które ubezpieczyciel pytał w formularzu lub innych pismach przed zawarciem umowy (art. 815 § 1 KC). Ubezpieczyciel nie odpowiada za skutki okoliczności, które z naruszeniem tego obowiązku nie zostały mu podane (art. 815 § 3 KC). Pytanie o znane okoliczności jest w ankietach OC zawodowego i D&O standardem – odpowiedź „nie” przy znanej reklamacji klienta może pozbawić ochrony.
Ciągłość retroakcji przy zmianie ubezpieczyciela
Największe ryzyko pojawia się przy zmianie polisy. Nowy ubezpieczyciel może zaproponować datę retroaktywną równą początkowi swojej umowy – wtedy wszystkie błędy z poprzednich lat tracą ochronę, bo stara polisa claims made po wygaśnięciu też ich nie obejmie.
Przy zmianie ubezpieczyciela warto więc porównać nie tylko zakres i sumę, ale też datę retroaktywną – i zapytać, czy nowa umowa ją kontynuuje. W firmach informatycznych ma to szczególne znaczenie, bo OC zawodowe w IT bywa zawierane na zasadzie claims made.
Okres dodatkowy (run-off)
Okres dodatkowy wydłuża czas na zgłoszenie roszczenia po zakończeniu polisy. Obejmuje roszczenia zgłoszone w tym okresie, ale tylko za czyny popełnione przed końcem polisy (i po dacie retroaktywnej). Nie rozszerza ochrony na nowe błędy.
W OWU spotyka się kilka wariantów:
- automatyczny okres dodatkowy – krótki, bez dopłaty, zwykle gdy polisa nie została zastąpiona inną;
- okres dodatkowy za dopłatą – dłuższy, wykupywany przy wygaśnięciu polisy, z jednorazową składką;
- okres dodatkowy przy zmianie kontroli – w D&O przy przejęciu lub połączeniu spółki;
- okres dla osób kończących działalność – przy przejściu na emeryturę, likwidacji firmy, zakończeniu kadencji.
Długość, warunki i koszt określa umowa. W wielu OWU okres dodatkowy nie zwiększa sumy gwarancyjnej – roszczenia z tego okresu korzystają z limitu na wszystkie zdarzenia (agregatu) z ostatniego roku polisy – więcej o sumie gwarancyjnej.
Kiedy okres dodatkowy ma znaczenie
- Zakończenie działalności – architekt, doradca, biuro rachunkowe zamykają firmę, a roszczenia za ich pracę mogą wpływać jeszcze przez lata.
- Sprzedaż lub połączenie spółki – ochrona byłego zarządu po zmianie właściciela, którą może objąć ubezpieczenie D&O.
- Odejście członka zarządu – roszczenia za decyzje z kadencji mogą przyjść po latach, bo odpowiedzialność członka zarządu nie kończy się z odejściem z funkcji.
- Brak możliwości odnowienia – gdy ubezpieczyciel nie przedłuża polisy, a firma nie zawarła nowej przed jej końcem.
Zgłoszenie okoliczności w trakcie polisy
Wiele polis claims made pozwala zgłosić w trakcie umowy okoliczności, które mogą prowadzić do roszczenia – zanim klient je zgłosi. Jeśli roszczenie wpłynie później, nawet po wygaśnięciu polisy, traktuje się je jak zgłoszone w dniu zgłoszenia okoliczności. To ważne narzędzie przed zmianą ubezpieczyciela: nowa polisa wyłączy znane okoliczności, więc trzeba je zgłosić staremu ubezpieczycielowi, zanim jego umowa się skończy.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułSzkoda seryjna
Szkoda seryjna w OC łączy wiele szkód z jednej przyczyny w jedno zdarzenie z jedną sumą i jednym udziałem własnym.
ArtykułCzyste straty finansowe
Czym są czyste straty finansowe w OC?
ArtykułKary umowne a OC
Czy ubezpieczenie OC pokrywa kary umowne?
ArtykułActio directa
Kiedy poszkodowana firma może żądać odszkodowania wprost od ubezpieczyciela OC sprawcy (actio directa)?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy data retroaktywna może być wcześniejsza niż data założenia firmy?
Może, choć zwykle nie ma to znaczenia – przed założeniem firma nie wykonywała czynności, za które mogłaby odpowiadać. Znaczenie ma wtedy, gdy przed założeniem spółki tę samą działalność prowadzono w innej formie, np. jako jednoosobową działalność gospodarczą – trzeba sprawdzić, czy data retroaktywna obejmuje także ten okres.
Czy okres dodatkowy obejmuje nowe błędy po zakończeniu polisy?
Nie. Okres dodatkowy pozwala tylko zgłaszać roszczenia za czyny popełnione w czasie trwania polisy (i po dacie retroaktywnej). Błędy popełnione po wygaśnięciu ochrony wymagają nowej umowy.
Co zrobić z roszczeniem, o którym firma dowiedziała się tuż przed zmianą polisy?
Zgłosić je (albo okoliczności, które mogą do niego prowadzić) dotychczasowemu ubezpieczycielowi przed końcem umowy, zgodnie z OWU. Nowy ubezpieczyciel zwykle wyłącza znane okoliczności, a we wniosku trzeba je ujawnić na jego pytania (art. 815 § 1 KC).