Nadubezpieczenie i wielokrotne ubezpieczenie
Wyższa suma ubezpieczenia nie oznacza wyższej wypłaty, a dwie polisy na ten sam magazyn nie podwoją odszkodowania. Kodeks cywilny wprost ogranicza wypłatę do wysokości szkody i dzieli ją między ubezpieczycieli.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Nadubezpieczenie to suma ubezpieczenia wyższa niż wartość mienia. Nie zwiększa odszkodowania, bo, o ile nie umówiono się inaczej, wypłata nie może przekroczyć szkody (art. 824¹ § 1 Kodeksu cywilnego, KC). Wielokrotne ubezpieczenie to ten sam przedmiot ubezpieczony od tego samego ryzyka, w tym samym czasie, u kilku ubezpieczycieli na sumy przewyższające łącznie jego wartość. Ubezpieczający nie dostanie wtedy więcej niż szkoda, a ubezpieczyciele dzielą się wypłatą proporcjonalnie do sum (art. 824¹ § 2 KC).
Zasada odszkodowania – podstawa obu zjawisk
W ubezpieczeniach majątkowych ubezpieczyciel płaci odszkodowanie za szkodę (art. 805 § 2 pkt 1 KC). Kodeks dodaje, że suma wypłacona z ubezpieczenia nie może być wyższa od poniesionej szkody, o ile nie umówiono się inaczej (art. 824¹ § 1 KC). Ubezpieczenie ma wyrównać stratę, a nie przynieść zysk.
Z tej zasady wynikają dwa praktyczne wnioski. Suma ubezpieczenia powyżej wartości mienia nie przekłada się na wypłatę. A posiadanie kilku polis na to samo mienie nie mnoży odszkodowania – zmienia tylko to, kto i w jakiej części je wypłaca.
Nadubezpieczenie – płacenie za nic
Nadubezpieczenie zdarza się rzadziej niż niedoubezpieczenie, ale też kosztuje. Typowe przyczyny to suma ustalona według ceny zakupu maszyny, która od tego czasu potaniała, zapasy ubezpieczone według stanu szczytowego przez cały rok, mienie sprzedane lub zlikwidowane, a wciąż wpisane do polisy, albo wartość budynku z gruntem przepisana z operatu dla banku.
Kodeks przewiduje narzędzie do korekty. Jeżeli po zawarciu umowy wartość mienia spadła, ubezpieczający może żądać zmniejszenia sumy, a ubezpieczyciel może ją zmniejszyć jednostronnie, zawiadamiając o tym ubezpieczającego (art. 824 § 2 KC). Zmniejszenie sumy oznacza odpowiednie zmniejszenie składki od pierwszego dnia miesiąca, w którym zgłoszono żądanie lub zawiadomienie (art. 824 § 3 KC).
Wyjątkiem są umowy, w których strony uzgodniły świadczenie wyższe od szkody – np. ubezpieczenie w wartości odtworzeniowej, gdy firma dostaje koszt nowej rzeczy w miejsce zużytej. Taka umowa mieści się w zastrzeżeniu „o ile nie umówiono się inaczej”, ale ma własne warunki (zob. wartość odtworzeniowa a rzeczywista).
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Wielokrotne ubezpieczenie – przepis
Art. 824¹ § 2 KC opisuje sytuację, w której spełnione są łącznie cztery warunki:
- ten sam przedmiot ubezpieczenia,
- to samo ryzyko,
- ten sam czas ochrony,
- dwóch lub więcej ubezpieczycieli, a sumy łącznie przewyższają wartość ubezpieczeniową przedmiotu.
Wtedy ubezpieczający nie może żądać świadczenia przenoszącego wysokość szkody. Między ubezpieczycielami każdy odpowiada w takim stosunku, w jakim jego suma pozostaje do łącznej sumy z wszystkich umów.
Jeżeli w jednej z umów uzgodniono, że wypłata może przekroczyć szkodę, nadwyżkę ponad szkodę ubezpieczający może żądać tylko od tego ubezpieczyciela. Do podziału między ubezpieczycieli przyjmuje się wtedy, że w tej umowie suma równa jest wartości ubezpieczeniowej (art. 824¹ § 3 KC).
Kiedy firmy mają dwie polisy na to samo mienie
Wielokrotne ubezpieczenie rzadko jest zamierzone. Najczęściej wynika z tego, że dwie strony umowy, każda we własnym przekonaniu, ubezpieczają ten sam majątek.
| sytuacja | kto zwykle ubezpiecza | gdzie może dojść do nakładania się |
|---|---|---|
| najem hali | wynajmujący – budynek; najemca – nakłady i ruchomości | nakłady adaptacyjne ubezpieczone przez obie strony |
| leasing maszyny | leasingobiorca na rzecz leasingodawcy lub leasingodawca w pakiecie | polisa z pakietu leasingodawcy i własna polisa firmy |
| grupa kapitałowa | polisa centralna (master) i polisy lokalne spółek | to samo mienie w obu programach |
| mienie powierzone | właściciel ubezpiecza swoje mienie; przechowawca – swoją odpowiedzialność | nakładanie się dotyczy ubezpieczeń mienia, a nie OC przechowawcy |
Ostatni wiersz pokazuje ważne rozróżnienie. Ubezpieczenie mienia właściciela i ubezpieczenie OC firmy, która to mienie przechowuje, nie są wielokrotnym ubezpieczeniem – dotyczą różnych interesów (wartość rzeczy i odpowiedzialność za szkodę). Ubezpieczyciel właściciela, który wypłaci odszkodowanie, może dochodzić zwrotu od odpowiedzialnego przechowawcy w drodze regresu (art. 828 § 1 KC), a wtedy zadziała polisa OC przechowawcy. Podobnie jest z towarem w transporcie: ubezpieczenie cargo właściciela i OC przewoźnika to dwie różne polisy (zob. OC przewoźnika a cargo).
Wiele OWU zawiera też własne zasady na wypadek innego ubezpieczenia – np. postanowienie, że polisa działa tylko ponad kwotę wypłaconą z innej umowy. Takie klauzule trzeba czytać łącznie z art. 824¹ KC i warunkami drugiej umowy.
Co z tego wynika w praktyce
- Ujawniaj inne ubezpieczenia – ubezpieczyciele często pytają o nie we wniosku, a odpowiedzi na te pytania należą do obowiązku informacyjnego (art. 815 § 1 KC).
- Uzgodnij podział w umowie najmu i leasingu – kto ubezpiecza budynek, nakłady, ruchomości, i czy strony zrzekają się regresu (zob. ubezpieczenie w umowie najmu lokalu lub hali).
- Usuń mienie sprzedane i zlikwidowane z polisy przy odnowieniu – płacisz od niego składkę.
- Nie zawyżaj sumy „na zapas” – zamiast tego sprawdź klauzule automatycznego pokrycia nowego mienia i indeksacji (zob. suma ubezpieczenia).
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułSystem pierwszego ryzyka
W systemie pierwszego ryzyka suma jest limitem przewidywanej szkody, bez zasady proporcji.
ArtykułKonsumpcja sumy
Na czym polega konsumpcja sumy ubezpieczenia?
ArtykułSuma utraty zysku
Sumę ubezpieczenia utraty zysku ustala się na podstawie zysku brutto i okresu odszkodowawczego.
ArtykułSuma ubezpieczenia
Suma ubezpieczenia majątku firmy to górna granica odpowiedzialności ubezpieczyciela, którą ustala firma.
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy mając dwie polisy na ten sam magazyn dostanę dwa odszkodowania?
Nie. Przy wielokrotnym ubezpieczeniu łączna wypłata nie może przekroczyć szkody (art. 824¹ § 2 KC). Ubezpieczyciele dzielą odszkodowanie między siebie w proporcji do sum ubezpieczenia z każdej umowy. Druga polisa rozszerza ochronę tylko o inne ryzyka albo o wartość przekraczającą sumę z pierwszej polisy.
Czy można odzyskać składkę zapłaconą za nadubezpieczenie?
Kodeks pozwala żądać zmniejszenia sumy i składki, gdy wartość mienia spadła po zawarciu umowy – obniżka działa od pierwszego dnia miesiąca, w którym zgłoszono żądanie (art. 824 § 2–3 KC). Zwrot składki za okres wcześniejszy zależy od ustaleń z ubezpieczycielem i OWU.
Czy polisa najemcy i polisa wynajmującego to wielokrotne ubezpieczenie?
Tylko w zakresie, w jakim obejmują ten sam przedmiot od tego samego ryzyka – najczęściej nakłady adaptacyjne. Budynek wynajmującego i OC najemcy dotyczą różnych interesów, więc się nie dublują. Podział warto zapisać wprost w umowie najmu.