Wartość odtworzeniowa, rzeczywista i księgowa mienia
Ta sama maszyna może być w polisie warta 500 000 zł albo 300 000 zł – zależnie od przyjętej podstawy wyceny. Od tej decyzji zależy zarówno suma ubezpieczenia, jak i to, czy przy szkodzie ubezpieczyciel potrąci zużycie.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Wartość odtworzeniowa (nowa) to koszt odbudowy lub zakupu nowego przedmiotu tego samego rodzaju, a wartość rzeczywista – wartość odtworzeniowa pomniejszona o zużycie. Wartość księgowa brutto pochodzi z ewidencji środków trwałych i odzwierciedla historyczny koszt nabycia, a wartość rynkowa – cenę sprzedaży. Przyjęta podstawa decyduje o sumie ubezpieczenia i o tym, czy przy szkodzie potrąca się zużycie, a definicje i warunki stosowania określają ogólne warunki ubezpieczenia (OWU).
Cztery wartości tego samego mienia
Kodeks cywilny (KC) nie definiuje tych pojęć. Mówi tylko, że ubezpieczyciel płaci odszkodowanie za szkodę (art. 805 § 2 pkt 1 KC), które nie może przekroczyć poniesionej szkody, o ile nie umówiono się inaczej (art. 824¹ § 1 KC). Jak tę szkodę zmierzyć, ustalają strony – w OWU i w polisie.
- Wartość odtworzeniowa (nowa) Koszt odbudowy budynku albo zakupu lub wytworzenia nowego przedmiotu tego samego rodzaju, o tych samych lub najbardziej zbliżonych parametrach, łącznie z transportem i montażem.
- Wartość rzeczywista Wartość odtworzeniowa pomniejszona o stopień faktycznego zużycia technicznego.
- Wartość księgowa brutto Wartość początkowa z ewidencji środków trwałych (z ewentualnymi aktualizacjami i ulepszeniami), bez umorzenia.
- Wartość rynkowa Cena, za którą mienie można sprzedać na rynku – przy budynkach zależna od lokalizacji i popytu, nie od kosztu budowy.
Dla zapasów OWU zwykle przyjmują koszt nabycia lub wytworzenia, a nie cenę sprzedaży. Dla mienia osób trzecich – wartość, za którą firma odpowiada wobec właściciela, często ograniczoną umową z klientem.
Jak podstawa wyceny wpływa na odszkodowanie
Przy szkodzie całkowitej różnica jest prosta: w wartości odtworzeniowej ubezpieczyciel płaci koszt nowego przedmiotu, w rzeczywistej – wartość po zużyciu. Przy szkodzie częściowej liczy się, czy od kosztu naprawy potrąca się zużycie części wymienianych na nowe.
Różnicę między kosztem odtworzenia a odszkodowaniem w wartości rzeczywistej firma pokrywa sama. Dla starego, ale wciąż potrzebnego mienia (hali z lat 90., pracującej od 15 lat prasy) ta luka bywa największą pozycją po szkodzie.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Kiedy OWU dopuszczają wartość odtworzeniową
Wartość odtworzeniowa oznacza, że po szkodzie firma dostaje „nowe za stare”. Ubezpieczyciele zwykle wiążą ją z warunkami. W wielu OWU spotyka się:
- próg zużycia – mienie zużyte powyżej określonego procentu ubezpiecza się tylko w wartości rzeczywistej (próg zależy od OWU i rodzaju mienia);
- obowiązek odtworzenia – pełne odszkodowanie w wartości odtworzeniowej przysługuje po odbudowie lub zakupie nowego mienia, a do tego czasu ubezpieczyciel wypłaca kwotę w wartości rzeczywistej;
- termin na odtworzenie – jeśli firma nie odbuduje mienia w określonym czasie albo zrezygnuje z odbudowy, rozliczenie następuje w wartości rzeczywistej;
- wymóg sprawności – mienie musi być użytkowane zgodnie z przeznaczeniem i utrzymywane w należytym stanie technicznym.
Przed zawarciem umowy sprawdź w OWU definicję wartości odtworzeniowej, próg zużycia dla każdej grupy mienia i zasady rozliczenia, gdy firma nie planuje odbudowy. Te zapisy zwykle znajdują się w rozdziałach o sumie ubezpieczenia i o ustalaniu wysokości odszkodowania, a ogólne zasady, jak czytać OWU, pomagają je szybko odnaleźć.
Dlaczego wartość księgowa bywa myląca
Wartość księgowa brutto to cena nabycia lub koszt wytworzenia środka trwałego, powiększone najwyżej o ulepszenia i aktualizacje wyceny. Nie uwzględnia wzrostu cen materiałów i robocizny od tamtego czasu ani wymogów, które obowiązują przy budowie dziś. Dla budynku oddanego do użytku 25 lat temu koszt odbudowy bywa wielokrotnie wyższy niż wartość w ewidencji.
Wartość księgowa ma też luki rzeczowe. W ewidencji często brakuje wyposażenia niskocennego odpisanego jednorazowo, mienia w pełni umorzonego, ale nadal używanego, nakładów rozliczonych w kosztach i mienia w leasingu operacyjnym. Wszystko to może ulec szkodzie i wymagać odtworzenia.
Część OWU dopuszcza wartość księgową brutto jako podstawę – zwykle dla mienia stosunkowo nowego, gdy różnica wobec kosztu odtworzenia jest niewielka. Przy starszym majątku to najczęstsza przyczyna niedoubezpieczenia, co pokazuje przykład pożaru hali przy zaniżonej sumie.
Wartość rynkowa i grunt
Wartość rynkowa nieruchomości zawiera wartość gruntu i zależy od lokalizacji. Ubezpieczenie mienia dotyczy kosztu odbudowy – grunt po pożarze zostaje. Dlatego hala w małej miejscowości może mieć wartość rynkową niższą niż koszt odbudowy, a biurowiec w centrum dużego miasta – wyższą. Żadna z tych wielkości nie zastępuje kosztu odtworzenia jako podstawy sumy.
Wartość rynkowa ma znaczenie przy mieniu, którego nie odtwarza się jako nowego – np. przy towarach handlowych sprzedawanych po cenach giełdowych albo przy rzeczach, które firma i tak planuje sprzedać. To jednak rozwiązania z konkretnych OWU, nie zasada ogólna.
Jaką podstawę zwykle przyjmuje się dla grup mienia
| grupa mienia | typowa podstawa w OWU | na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| budynki i budowle | wartość odtworzeniowa, przy dużym zużyciu – rzeczywista | koszty rozbiórki, projektu, wymogów technicznych przy odbudowie |
| maszyny i urządzenia | wartość odtworzeniowa (nowa) lub rzeczywista | próg zużycia, maszyny, których już się nie produkuje |
| wyposażenie | wartość odtworzeniowa lub księgowa brutto | mienie niskocenne poza ewidencją |
| zapasy | koszt nabycia lub wytworzenia | stan maksymalny a średni, sezonowość |
| nakłady w obcym budynku | koszt poniesionych nakładów lub ich odtworzenia | podział z wynajmującym |
Tabela opisuje praktykę rynku, a nie zalecenie dla konkretnej firmy. Którą podstawę przyjąć w danej umowie, ustala firma z uprawnionym dystrybutorem ubezpieczeń (partnerem) na podstawie OWU i stanu majątku. Same wartości ustala się w wycenie majątku do ubezpieczenia, a na ich podstawie firma określa sumę ubezpieczenia.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułWycena majątku
Wycena majątku do ubezpieczenia opiera się zwykle na koszcie odtworzenia, a nie na ewidencji środków trwałych.
ArtykułZasada proporcji
Jak zasada proporcji z OWU obniża odszkodowanie, gdy suma ubezpieczenia jest niższa niż wartość mienia?
ArtykułNadubezpieczenie
Czym jest nadubezpieczenie i wielokrotne ubezpieczenie mienia?
ArtykułSystem pierwszego ryzyka
W systemie pierwszego ryzyka suma jest limitem przewidywanej szkody, bez zasady proporcji.
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy ubezpieczyciel może potrącić zużycie przy szkodzie w wartości odtworzeniowej?
Co do zasady nie – to właśnie odróżnia wartość odtworzeniową od rzeczywistej. Wiele OWU przewiduje jednak wyjątki: mienie zużyte powyżej progu, brak odtworzenia w określonym terminie albo rezygnację z odbudowy. Wtedy rozliczenie następuje w wartości rzeczywistej.
Jak ustala się stopień zużycia maszyny?
Zwykle szacuje go likwidator lub rzeczoznawca na podstawie wieku, intensywności eksploatacji, stanu technicznego i przeglądów. Część OWU podaje tabele zużycia procentowego. Dokumentacja serwisowa i remontowa pomaga wykazać, że faktyczne zużycie jest niższe niż wynikałoby z samego wieku.
Od czego zależy wybór wartości dla starej hali?
Zależy to od tego, czy firma planuje odbudowę. Wartość odtworzeniowa daje środki na nowy budynek, ale wymaga wyższej sumy i zwykle odbudowy. Wartość rzeczywista obniża sumę, lecz zostawia firmie różnicę do pokrycia. Decyzję warto omówić z partnerem przy analizie potrzeb.