Ubezpieczenie a samoubezpieczenie (retencja ryzyka)
Nie każde ryzyko firma przenosi na ubezpieczyciela. Część strat pokrywa sama – świadomie, z własnych środków albo przez wysoki udział własny. Retencja ma jednak granice – wyznaczają je przepisy, umowy i skala możliwych strat.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Samoubezpieczenie, czyli retencja ryzyka, oznacza, że firma pokrywa straty z własnych środków zamiast przenosić je na ubezpieczyciela za składkę. Firmy zwykle zatrzymują ryzyka małe i częste, których koszt da się przewidzieć, a ubezpieczają te rzadkie i duże, które mogłyby zagrozić ich finansom. Retencja nie zastępuje ubezpieczeń obowiązkowych ani polis wymaganych w umowach przez banki, leasingodawców czy zamawiających.
Porównanie w tabeli
| Kryterium | Ubezpieczenie (transfer ryzyka) | Samoubezpieczenie (retencja ryzyka) |
|---|---|---|
| Kto pokrywa stratę | Ubezpieczyciel – w zakresie umowy, do sumy ubezpieczenia lub gwarancyjnej | Firma – z bieżących środków lub wydzielonej rezerwy |
| Koszt stały | Składka płacona niezależnie od tego, czy wystąpi szkoda | Brak składki; koszt zamrożonej rezerwy i administracji szkód |
| Przewidywalność wyniku | Wysoka co do kosztu (składka), ale wypłata zależy od zakresu, wyłączeń, limitów i spełnienia obowiązków z OWU – część szkód może nie zostać pokryta | Niska – wynik zależy od liczby i wielkości szkód w danym roku |
| Ryzyka rzadkie i duże (pożar zakładu, poważne roszczenie) | Typowy obszar ubezpieczenia | Ryzyko utraty płynności lub wypłacalności, jeśli strata przekroczy możliwości firmy |
| Szkody małe i częste | Ubezpieczalne, ale część składki pokrywa koszty obsługi tych szkód | Typowy obszar retencji – koszt łatwy do zaplanowania |
| Ubezpieczenia obowiązkowe | Jedyny sposób spełnienia obowiązku | Nie spełnia obowiązku ustawowego |
| Wymogi kontrahentów i finansujących | Spełnia, jeśli zakres i sumy odpowiadają umowie | Zwykle nie spełnia wymogu polisy z umowy kredytu, leasingu, najmu czy zamówienia |
| Usługi dodatkowe | Likwidacja szkód, assistance, obsługa roszczeń osób trzecich | Firma organizuje je sama |
| Formy pośrednie | Udział własny, franszyza, agregat retencji – część ryzyka zostaje w firmie | Częściowy transfer ryzyk ponad ustalony próg |
Retencja jako świadoma decyzja
Każda firma zatrzymuje część ryzyka – pytanie, czy robi to świadomie. Retencję nieświadomą tworzą ryzyka, których nikt nie zauważył, zbyt niskie sumy ubezpieczenia i wyłączenia z OWU, których firma nie przeczytała. Retencja świadoma to decyzja, że określone straty firma pokryje sama, bo zna ich skalę i może je udźwignąć. To jedna z metod, po które sięga zarządzanie ryzykiem w firmie.
Najczęstszą formą częściowej retencji jest udział własny. Ustalając go na wyższym poziomie, firma bierze na siebie drobne szkody, a ubezpieczyciel odpowiada za straty powyżej progu (franszyza i udział własny). Poziom udziału własnego i jego wpływ na koszt ochrony określa ubezpieczyciel w swojej propozycji, a wybór poziomu firma omawia z partnerem.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Granice samoubezpieczenia
Retencja nie zwalnia z ubezpieczeń obowiązkowych. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych wymienia m.in. OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, OC rolników, ubezpieczenie budynków rolniczych oraz ubezpieczenia obowiązkowe wynikające z odrębnych ustaw, np. OC zawodowe wielu zawodów (art. 4). Takiego obowiązku nie spełni rezerwa w firmie – ubezpieczenia obowiązkowe dla firm zawiera się niezależnie od jej wysokości.
Drugą granicą są umowy. Bank finansujący inwestycję zwykle wymaga polisy mienia z cesją praw, leasingodawca – AC pojazdu, wynajmujący – OC najemcy, zamawiający – OC kontraktowego. Retencja ryzyka nie spełnia takich wymogów, nawet jeśli firma ma środki na pokrycie strat.
Trzecia granica to skala. Ryzyka katastrofalne – pożar zakładu, powódź, poważne roszczenie z OC – mogą kosztować więcej niż roczny wynik firmy. Duże przedsiębiorstwa i grupy kapitałowe stosują czasem bardziej złożone formy retencji, np. własny zakład ubezpieczeń w grupie (captive), ale to rozwiązania dla nielicznych.
Jak porównujemy
Tabela opiera się na ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych (art. 4), przepisach Kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia i sumie ubezpieczenia (art. 805, 824) oraz na ogólnych zasadach zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwie. Porównanie dotyczy metod finansowania strat, a nie konkretnych rodzajów ubezpieczeń dla firm.
Tabela nie obejmuje skutków podatkowych i rachunkowych – tworzenie rezerw, zaliczanie strat i składek do kosztów – które wymagają oceny księgowego lub doradcy podatkowego. Nie podajemy też progów, od których retencja „się opłaca”: zależą od sytuacji finansowej firmy i kosztu ochrony ustalonego przez ubezpieczyciela.
Kiedy firmy zwykle rozważają ubezpieczenie, a kiedy retencję
Ubezpieczenie rozważają firmy dla ryzyk, których skutki przekraczają ich możliwości finansowe, dla ryzyk objętych obowiązkiem ustawowym i dla ryzyk, których ubezpieczenia wymagają umowy z kontrahentami. Koszt ochrony zależy od wielu czynników (jak powstaje składka).
Retencję rozważają częściej firmy z dobrą płynnością i dużą liczbą drobnych, przewidywalnych szkód – floty, sieci handlowe, firmy z rozproszonym majątkiem – zwykle w formie wyższych udziałów własnych, a nie rezygnacji z ochrony. Jakie ryzyka firma może zatrzymać, a jakie przenieść, warto omówić z uprawnionym dystrybutorem ubezpieczeń, który przeprowadza analizę potrzeb, a skutki finansowe – z księgowym lub doradcą.
Czytaj dalej
Zobacz też
PorównanieOC działalności a zawodowe
Czym OC działalności różni się od OC zawodowego?
PorównanieAll risks a ryzyka nazwane
Czym różni się ubezpieczenie mienia all risks od ryzyk nazwanych?
PorównanieAC indywidualne a flotowe
Kiedy firma ubezpiecza auta osobno, a kiedy jedną umową flotową?
PorównanieGwarancja ubezpieczeniowa a bankowa
Czym gwarancja ubezpieczeniowa różni się od bankowej?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy wyższy udział własny zawsze obniża składkę?
Zwykle ją obniża, bo ubezpieczyciel nie pokrywa szkód poniżej progu. O tym, w jakim stopniu, decyduje ubezpieczyciel, a przy bardzo wysokim udziale firma musi być gotowa pokryć kilka szkód w roku z własnych środków.
Czy firma może zrezygnować z ubezpieczenia mienia, jeśli ma rezerwę?
Prawo nie nakłada ogólnego obowiązku ubezpieczenia mienia firmy, poza budynkami rolniczymi. Obowiązek często wynika jednak z umów kredytu, leasingu czy najmu, a przy dużej szkodzie rezerwa może nie pokryć kosztu odbudowy – zależy to od jej wysokości i skali majątku.
Czym różni się samoubezpieczenie od braku ubezpieczenia?
Samoubezpieczenie to świadoma decyzja z planem pokrycia strat – oszacowanym ryzykiem i wydzielonymi środkami. Brak ubezpieczenia bez takiego planu oznacza, że firma ponosi ryzyko, którego skali nie zna.