Sąd Polubowny przy KNF i mediacja w sporze z ubezpieczycielem
Spór z ubezpieczycielem nie musi trafić od razu do sądu powszechnego. Przy Komisji Nadzoru Finansowego działa stały sąd polubowny z centrum mediacji i centrum arbitrażu – dostępny także dla spółek, które nie mogą skorzystać z pomocy Rzecznika Finansowego.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Sąd Polubowny przy Komisji Nadzoru Finansowego rozpatruje spory między uczestnikami rynku finansowego, w szczególności między ubezpieczycielami a ich klientami (art. 18 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym). Działa w trzech trybach: mediacja, uproszczone postępowanie arbitrażowe (spory do 10 000 zł) i postępowanie arbitrażowe. Każdy wymaga zgody obu stron – ubezpieczyciel nie ma obowiązku wziąć w nim udziału.
Czym jest Sąd Polubowny przy KNF
Sąd Polubowny przy KNF został utworzony ustawą o nadzorze nad rynkiem finansowym. Jego celem jest rozpatrywanie sporów między uczestnikami rynku finansowego, zwłaszcza sporów z umów między podmiotami nadzorowanymi przez Komisję a odbiorcami ich usług (art. 18 ust. 1). W jego ramach działają centrum arbitrażu i centrum mediacji (art. 18 ust. 1a), a postępowanie toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 18 ust. 2).
Zasady szczegółowe określa regulamin przyjęty uchwałą KNF z 15 września 2023 r. Według regulaminu sąd rozpoznaje spory o prawa majątkowe o wartości co najmniej 500 zł oraz o prawa niemajątkowe (§ 2 ust. 1), a postępowanie jest poufne (§ 25).
Dla firm ważne jest to, że regulamin nie ogranicza kręgu odbiorców usług do konsumentów ani osób fizycznych. Spółka, która nie jest „klientem” w rozumieniu ustawy o Rzeczniku Finansowym, może więc zaproponować ubezpieczycielowi postępowanie przed tym sądem.
Trzy tryby postępowania
| tryb | kiedy | jak się kończy | czy wiąże strony |
|---|---|---|---|
| mediacja (Centrum Mediacji) | każdy spór, w którym strony chcą negocjować przy udziale mediatora | ugodą albo zakończeniem mediacji bez porozumienia | ugoda – tak, jak umowa; moc ugody sądowej i wykonalność – po zatwierdzeniu przez sąd |
| uproszczone postępowanie arbitrażowe | spory do 10 000 zł, a powyżej – na zgodny wniosek stron (§ 40 regulaminu) | wyrokiem arbitra | tak |
| postępowanie arbitrażowe | spory powyżej 10 000 zł i niemajątkowe (§ 47 regulaminu) | wyrokiem składu orzekającego (zwykle trzech arbitrów) | tak |
Wyrok sądu polubownego albo ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi z wyrokiem lub ugodą sądu powszechnego po ich uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności przez sąd (§ 63 regulaminu). Apelacja od wyroku przysługuje tylko wtedy, gdy strony zgodziły się na nią przed przystąpieniem do arbitrażu (§ 65).
Mediacja – najczęstszy wybór
Mediator nie rozstrzyga sporu, tylko pomaga stronom wypracować porozumienie. Podstawą jest umowa o mediację; złożenie wniosku i zgoda drugiej strony są traktowane jak taka umowa (§ 27). Mediator dąży do zakończenia postępowania w 3 miesiące od otrzymania akt (§ 36), a mediacja kończy się ugodą, wolą jednej ze stron albo stwierdzeniem przez mediatora, że dalsze rozmowy nie mają sensu (§ 38).
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Jak wszcząć postępowanie, gdy nie ma zapisu w umowie
Polisy rzadko zawierają zapis na sąd polubowny. Regulamin przewiduje na to procedurę: strona sporu zwraca się do Sekretarza Sądu Polubownego z wnioskiem o zapytanie drugiej strony, czy zgadza się na postępowanie, i wskazuje wybrany tryb. Zgoda drugiej strony jest równoznaczna z zawarciem umowy o mediację lub zapisu na sąd polubowny, a brak odpowiedzi w wyznaczonym terminie – z odmową (§ 29 ust. 2 regulaminu).
- Zakończ etap reklamacji Mediacja ma większą szansę, gdy stanowiska są już znane na piśmie, a reklamacja do ubezpieczyciela została rozpatrzona.
- Wybierz tryb Mediacja, gdy firma liczy na kompromis; arbitraż, gdy chce rozstrzygnięcia, ale bez sądu powszechnego.
- Złóż wniosek Umowa o mediację składana do Centrum Mediacji zawiera m.in. oznaczenie stron, określenie przedmiotu i wartości sporu, oświadczenia o zgodzie i wyborze mediatora z listy oraz dowód uiszczenia opłaty (§ 33 regulaminu).
- Poczekaj na zgodę ubezpieczyciela Bez niej postępowanie się nie toczy.
- Przygotuj się do posiedzenia Dokumenty, kalkulacje, pełnomocnictwo dla osoby, która może zawrzeć ugodę w imieniu firmy.
Opłaty określa taryfa stanowiąca załącznik do regulaminu – zależą od trybu i wartości sporu. Aktualną taryfę i formularze sąd publikuje na stronie knf.gov.pl; sprawdź je przed złożeniem wniosku.
Kiedy firmy wybierają sąd polubowny
Firmy zwykle rozważają ten tryb, gdy:
- spór dotyczy interpretacji OWU albo wyceny, a nie oczywistego naruszenia;
- obie strony chcą zachować relację handlową, np. przy programie ubezpieczeniowym obejmującym kilka polis;
- liczy się poufność – postępowanie nie jest jawne;
- firma nie może skorzystać z pomocy Rzecznika Finansowego, bo jest spółką.
Mniej przydatny jest wtedy, gdy ubezpieczyciel konsekwentnie odmawia rozmów albo spór dotyczy faktów wymagających szerokiego postępowania dowodowego – wtedy pozostaje pozew przeciwko ubezpieczycielowi.
Mediacja, arbitraż a przedawnienie
Kodeks cywilny rozróżnia te dwa tryby. Przez czas trwania mediacji przedawnienie roszczeń objętych umową o mediację nie biegnie – jest zawieszone (art. 121 pkt 5 KC). Czynność przed sądem polubownym przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 KC). Roszczenie stwierdzone wyrokiem sądu polubownego albo ugodą zawartą przed nim, a ugodą z mediacji – po jej zatwierdzeniu przez sąd, przedawnia się z upływem 6 lat (art. 125 § 1 KC). Sam wniosek o zapytanie ubezpieczyciela o zgodę nie jest jeszcze mediacją – termin z art. 819 KC trzeba pilnować także w tym czasie.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułPozew przeciwko ubezpieczycielowi
Przed którym sądem firma może pozwać ubezpieczyciela i ile to kosztuje?
ArtykułPrzedawnienie roszczeń
Kiedy przedawnia się roszczenie z umowy ubezpieczenia?
ArtykułWypowiedzenie przez ubezpieczyciela
Kiedy ubezpieczyciel może wypowiedzieć roczną polisę firmy?
ArtykułUpadłość ubezpieczyciela
Co dzieje się z polisą firmy, gdy ubezpieczyciel upada?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy ubezpieczyciel musi zgodzić się na mediację w Sądzie Polubownym przy KNF?
Nie. Postępowanie przed tym sądem wymaga zgody obu stron – umowy o mediację albo zapisu na sąd polubowny. Brak odpowiedzi ubezpieczyciela w terminie wyznaczonym przez Sekretarza Sądu jest traktowany jak odmowa.
Czym Sąd Polubowny przy KNF różni się od postępowania przed Rzecznikiem Finansowym?
Postępowanie polubowne przed Rzecznikiem jest dostępne tylko dla klientów będących osobami fizycznymi i jest obowiązkowe dla ubezpieczyciela. Sąd Polubowny przy KNF jest otwarty także dla spółek, ale ubezpieczyciel musi wyrazić zgodę; w trybie arbitrażowym wydaje wiążący wyrok.
Czy ugoda zawarta w mediacji jest wykonalna?
Tak, po jej zatwierdzeniu lub stwierdzeniu wykonalności przez sąd powszechny ma moc ugody sądowej (§ 63 regulaminu). W praktyce strony zwykle wykonują ugodę dobrowolnie w terminie w niej wskazanym.