Roszczenie bezpośrednio od ubezpieczyciela sprawcy
Gdy kontrahent wyrządził Twojej firmie szkodę, nie musisz czekać, aż sam rozliczy się ze swoim ubezpieczycielem. Prawo pozwala zgłosić roszczenie wprost do ubezpieczyciela OC sprawcy – z kilkoma ważnymi zastrzeżeniami.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym ubezpieczeniem OC może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela sprawcy (art. 822 § 4 KC) – to tzw. actio directa. Ubezpieczyciel odpowiada w granicach odpowiedzialności sprawcy i sumy gwarancyjnej, nie może zasłaniać się naruszeniami umowy przez ubezpieczonego popełnionymi po wypadku (art. 822 § 5 KC), a roszczenie przedawnia się w terminie właściwym dla roszczenia wobec sprawcy (art. 819 § 3 KC).
Na czym polega actio directa
Umowa ubezpieczenia OC łączy ubezpieczyciela i firmę-sprawcę. Poszkodowany nie jest jej stroną, ale Kodeks cywilny przyznaje mu własne roszczenie wobec ubezpieczyciela:
Poszkodowany ma więc dwie drogi: roszczenie wobec sprawcy (na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej lub kontraktowej) i roszczenie wobec jego ubezpieczyciela (art. 822 § 4 KC). Może skorzystać z jednej albo z obu – ale łącznie nie otrzyma więcej niż szkoda.
Perspektywa poszkodowanej firmy
Bezpośrednie roszczenie ma praktyczne zalety. Ubezpieczyciel działa pod nadzorem KNF i musi spełniać wymogi kapitałowe, ma procedury likwidacji szkód i (w przeciwieństwie do kontrahenta, z którym firma jest w sporze) nie ma interesu w przeciąganiu relacji handlowej. Bywa to też jedyna realna droga, gdy sprawca zbankrutował albo zlikwidował działalność, a zdarzenie było objęte jego polisą.
Pierwszy krok to ustalenie, czy i gdzie sprawca jest ubezpieczony. W umowach między firmami coraz częściej jest obowiązek przedstawienia polisy – wtedy jej kopia jest w dokumentacji. W innym wypadku warto zwrócić się do sprawcy o dane ubezpieczyciela i numer polisy, a w razie odmowy – skierować roszczenie do sprawcy, który powinien przekazać je dalej.
Zgłoszenie do ubezpieczyciela powinno zawierać opis zdarzenia, podstawę odpowiedzialności sprawcy, wysokość żądania i dowody: protokoły, zdjęcia, korespondencję, faktury, kosztorysy. Ubezpieczyciel ustala w postępowaniu likwidacyjnym, czy sprawca odpowiada i w jakiej wysokości.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Granice roszczenia
Bezpośrednie roszczenie nie daje więcej niż roszczenie wobec sprawcy. Ograniczenia są trzy:
- odpowiedzialność sprawcy – ubezpieczyciel płaci za szkody, za które ubezpieczony odpowiada (art. 822 § 1 KC); jeśli sprawca nie odpowiada, nie zapłaci także ubezpieczyciel;
- zakres i suma polisy – wyłączenia z OWU i suma gwarancyjna (art. 824 § 1 KC; w OC obowiązkowym – art. 13 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych); nadwyżki poszkodowany dochodzi od sprawcy;
- udział własny – jeśli OWU sprawcy pomniejszają odszkodowanie o udział własny, tę część poszkodowany może musieć dochodzić od sprawcy; zasady zależą od konkretnej umowy.
Suma gwarancyjna może też być częściowo zużyta przez inne roszczenia z tego samego roku.
Zarzuty ubezpieczyciela
Ubezpieczyciel nie może przeciwko poszkodowanemu podnieść zarzutu naruszenia obowiązków z umowy lub OWU przez ubezpieczającego lub ubezpieczonego, jeżeli naruszenie nastąpiło po zajściu wypadku (art. 822 § 5 KC). Spóźnione zgłoszenie szkody przez sprawcę czy brak współpracy po zdarzeniu nie odbierają poszkodowanemu odszkodowania – ubezpieczyciel może ewentualnie rozliczać się z tego ze swoim klientem.
Ubezpieczyciel może natomiast podnieść zarzuty, które dotyczą samej ochrony: zdarzenie poza okresem ubezpieczenia, wyłączenie z OWU, wyczerpana suma. Może też kwestionować samą odpowiedzialność sprawcy i wysokość szkody – tak jak zrobiłby to sprawca.
Terminy i przedawnienie
W OC obowiązkowym zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie. Gdy wyjaśnienie okoliczności w tym terminie jest niemożliwe, wypłaca je w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie było możliwe, nie później niż 90 dni od zawiadomienia (z wyjątkami związanymi z postępowaniem karnym lub cywilnym). O odmowie lub częściowej odmowie informuje na piśmie, ze wskazaniem okoliczności i podstawy prawnej (art. 14 ust. 1–3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). W ubezpieczeniach dobrowolnych termin wypłaty odszkodowania wynika z art. 817 KC.
Roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie przedawnia się z upływem terminu przewidzianego dla roszczenia wobec sprawcy – z czynu niedozwolonego lub z niewykonania zobowiązania (art. 819 § 3 KC). Przy deliktach to zwykle 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej, nie dłużej niż 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 KC). Kodeks przewiduje też, że bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa zgłoszenie mu roszczenia lub zdarzenia, a biegnie na nowo od dnia otrzymania na piśmie jego oświadczenia o przyznaniu lub odmowie świadczenia (art. 819 § 4 KC). Przerwanie biegu przez zgłoszenie (art. 819 § 4 KC) działa tak samo przy roszczeniach samego ubezpieczonego, ale dla nich termin wynosi 3 lata (art. 819 § 1 KC) – więcej o przedawnieniu roszczeń z umowy ubezpieczenia.
Perspektywa firmy-sprawcy
Gdy klient lub kontrahent zgłasza roszczenie, firma-sprawca ma własne obowiązki wobec swojego ubezpieczyciela – wynikające z OWU i umowy:
- niezwłocznie zawiadomić ubezpieczyciela o zdarzeniu i o zgłoszonym roszczeniu, w terminie z OWU;
- przekazać dokumenty i współpracować przy likwidacji;
- nie uznawać roszczenia i nie zawierać ugody bez zgody ubezpieczyciela – wiele OWU stanowi, że takie uznanie nie wiąże ubezpieczyciela;
- zawiadomić ubezpieczyciela o pozwie, aby mógł przystąpić do sprawy.
Te obowiązki nie wpływają na roszczenie poszkodowanego (art. 822 § 5 KC), ale ich naruszenie może skutkować roszczeniem ubezpieczyciela wobec własnego klienta. Kolejne kroki, gdy klient zgłasza roszczenie wobec firmy, zależą od OWU jej polisy.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułOdpowiedzialność zarządu
Kiedy członek zarządu odpowiada osobiście za długi spółki z o.o., podatki, składki ZUS i spóźniony wniosek o upadłość?
ArtykułDelikt i kontrakt
Kiedy firma odpowiada za szkodę z czynu niedozwolonego, a kiedy z umowy?
ArtykułSuma gwarancyjna
Suma gwarancyjna w OC to górna granica wypłat na jedno zdarzenie, w agregacie albo na oba sposoby.
ArtykułTrigger w OC
Trigger w ubezpieczeniu OC rozstrzyga, która polisa zapłaci – z okresu czynu, szkody czy zgłoszenia roszczenia.
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy mogę pozwać jednocześnie sprawcę i jego ubezpieczyciela?
Tak – poszkodowany może dochodzić roszczenia od sprawcy, od jego ubezpieczyciela (art. 822 § 4 KC) albo od obu. Świadczenie od jednego z nich zmniejsza należność od drugiego, bo łącznie poszkodowany nie otrzyma więcej niż szkoda. Strategię procesową warto ustalić z prawnikiem.
Czy ubezpieczyciel sprawcy może odmówić wypłaty, bo jego klient nie zgłosił szkody w terminie?
Nie wobec poszkodowanego. Ubezpieczyciel nie może podnieść przeciwko uprawnionemu zarzutu naruszenia obowiązków z umowy lub OWU, jeżeli nastąpiło ono po zajściu wypadku (art. 822 § 5 KC). Może natomiast powołać się na wyłączenia z OWU lub kwestionować odpowiedzialność sprawcy.
Skąd wiedzieć, czy sprawca ma polisę OC?
Najprościej z umowy – kontrahenci często zobowiązują się przedstawić polisę i utrzymywać ją w okresie współpracy. W innym przypadku poproś sprawcę o dane ubezpieczyciela i numer polisy na piśmie. Gdy ich nie poda, skieruj roszczenie do sprawcy – według OWU swojej polisy zwykle powinien zgłosić je ubezpieczycielowi.