Ubezpieczenia majątkowe i osobowe – działy i grupy ryzyk
Prawo dzieli ubezpieczenia na dwa sposoby: Kodeks cywilny na majątkowe i osobowe, a ustawa o działalności ubezpieczeniowej na działy i grupy. Oba podziały mają praktyczne skutki dla firmy.
Opracowanie: redakcja Asevra · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Ubezpieczenia majątkowe pokrywają szkodę w majątku firmy albo jej odpowiedzialność wobec innych – odszkodowanie nie może przekroczyć szkody. Ubezpieczenia osobowe dotyczą życia i zdrowia ludzi, a świadczeniem jest umówiona suma, niezależna od wysokości straty. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej dzieli ryzyka na dział I (ubezpieczenia na życie, 5 grup) i dział II (pozostałe osobowe i majątkowe, 18 grup).
Podział z Kodeksu cywilnego: majątkowe i osobowe
Kodeks cywilny (KC) rozróżnia ubezpieczenia według tego, czego dotyczą. Przy ubezpieczeniu majątkowym ubezpieczyciel płaci odszkodowanie za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku, a przy osobowym – umówioną sumę pieniężną, rentę lub inne świadczenie w razie zdarzenia w życiu osoby ubezpieczonej (art. 805 § 2 KC).
Przedmiotem ubezpieczenia majątkowego może być każdy interes majątkowy, który nie jest sprzeczny z prawem i daje się ocenić w pieniądzu (art. 821 KC). Mieści się tu ubezpieczenie mienia, utraty zysku, należności, a także odpowiedzialności cywilnej – OC jest w kodeksie ubezpieczeniem majątkowym, bo dotyczy ryzyka, że majątek firmy obciąży obowiązek zapłaty odszkodowania. Ubezpieczenie osobowe może dotyczyć m.in. śmierci lub dożycia oraz następstw nieszczęśliwych wypadków (art. 829 § 1 KC).
Zasada odszkodowania a suma umówiona
Najważniejsza różnica dotyczy wysokości świadczenia.
W ubezpieczeniach majątkowych ubezpieczenie nie może więc przynieść firmie zysku. Wyższa suma ubezpieczenia nie daje wyższej wypłaty niż rzeczywista szkoda, a dwie polisy na tę samą halę nie dają podwójnego odszkodowania. Ubezpieczyciel, który zapłacił odszkodowanie, przejmuje roszczenie firmy wobec sprawcy szkody (regres, art. 828 KC) – firma nie może więc dostać pieniędzy od ubezpieczyciela i jeszcze raz od sprawcy.
W ubezpieczeniach osobowych tej granicy nie ma. Jeśli umowa przewiduje określone świadczenie za trwały uszczerbek na zdrowiu albo śmierć, ubezpieczyciel płaci kwotę wynikającą z umowy, bez ustalania, jak dużą stratę poniósł ubezpieczony. Dlatego pracownik może otrzymać świadczenie z kilku polis grupowych jednocześnie.
Szukasz ubezpieczenia dla firmy?
Wskaż rodzaj ubezpieczenia i podaj dane kontaktowe. Formularz wypełnisz w kilka minut.
Podział z ustawy: działy i grupy ubezpieczeń
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej w załączniku dzieli ryzyka na dwa działy. To podział nadzorczy: zakład ubezpieczeń dostaje zezwolenie na konkretne grupy i nie może prowadzić działalności jednocześnie w obu działach (art. 9 ust. 1). Dział I to ubezpieczenia na życie (5 grup: na życie, posagowe, z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, rentowe oraz wypadkowe i chorobowe jako uzupełnienie ubezpieczeń na życie). Dział II obejmuje pozostałe ubezpieczenia osobowe oraz ubezpieczenia majątkowe.
| grupa działu II | czego dotyczy | przykład z działalności firmy |
|---|---|---|
| 1 | wypadku, w tym wypadku przy pracy i choroby zawodowej | grupowe NNW pracowników |
| 2 | choroby | grupowe ubezpieczenie zdrowotne |
| 3 | casco pojazdów lądowych (bez szynowych) | AC samochodów firmowych i naczep |
| 4 | casco pojazdów szynowych | lokomotywy i wagony przewoźnika kolejowego |
| 5 | casco statków powietrznych | samolot lub śmigłowiec firmy |
| 6 | casco statków morskich i śródlądowych | barka, statek, jacht czarterowy |
| 7 | przedmiotów w transporcie | cargo – towar w drodze do odbiorcy |
| 8 | szkód rzeczowych od żywiołów (ogień, eksplozja, burza, inne żywioły) | budynki, maszyny i zapasy od pożaru i powodzi |
| 9 | pozostałych szkód rzeczowych (np. kradzież, grad, mróz) | kradzież z włamaniem, awaria maszyn |
| 10 | OC posiadaczy pojazdów lądowych z napędem, w tym OC przewoźnika | OC floty, OC przewoźnika drogowego |
| 11 | OC z posiadania statków powietrznych | OC przewoźnika lotniczego |
| 12 | OC żeglugi morskiej i śródlądowej | OC armatora |
| 13 | OC ogólnej (niewymienionej w grupach 10–12) | OC działalności, OC zawodowe, D&O |
| 14 | kredytu, w tym ogólnej niewypłacalności | ubezpieczenie należności handlowych |
| 15 | gwarancji ubezpieczeniowej | gwarancja wadialna i należytego wykonania |
| 16 | ryzyk finansowych, w tym utraty zysków | utrata zysku po pożarze, koszty stałe |
| 17 | ochrony prawnej | ubezpieczenie kosztów sporów firmy |
| 18 | pomocy w podróży lub poza miejscem zamieszkania | assistance w podróży służbowej |
Podział ustawowy nie pokrywa się z kodeksowym. Ubezpieczenia NNW i zdrowotne są w kodeksie osobowe, ale w ustawie należą do działu II – dlatego oferują je także zakłady ubezpieczeń majątkowych. Przykłady w tabeli pokazują, do jakiej grupy zwykle trafia dany rodzaj ochrony; jedna polisa firmowa często łączy kilka grup.
Dlaczego grupa ma znaczenie dla firmy
Grupa ubezpieczenia jest wpisana w dokumentach – m.in. w dokumencie informacyjnym o produkcie, czyli dokumencie IPID, który dystrybutor przekazuje przed zawarciem umowy w ubezpieczeniach działu II (art. 8 ust. 4 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń).
Grupy wyznaczają też tzw. duże ryzyka (art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Są nimi:
- zawsze ryzyka z grup 4–7, 11 i 12;
- ryzyka z grup 14 i 15, gdy ubezpieczający prowadzi działalność gospodarczą lub wolny zawód, a ryzyko wiąże się z tą działalnością;
- ryzyka z grup 3, 8, 9, 10, 13 i 16, gdy ubezpieczający w roku obrotowym przekracza co najmniej dwa z progów: suma aktywów bilansu 6,6 mln euro, przychody netto 13,6 mln euro, średnioroczne zatrudnienie 250 osób w przeliczeniu na pełne etaty.
Przy dużych ryzykach dystrybutor nie ma obowiązku przekazania informacji przedumownych, w tym IPID (art. 9 ust. 8 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń).
W praktyce ważniejsze od grup ustawowych jest to, jakie ubezpieczenia rozważają firmy w odpowiedzi na konkretne ryzyka. Pojęcia z tabeli wyjaśnia słownik pojęć ubezpieczeniowych, a pozostałe tematy zebraliśmy w bazie wiedzy o ubezpieczeniach firm.
Czytaj dalej
Zobacz też
ArtykułUbezpieczenia obowiązkowe
Jakie ubezpieczenia są obowiązkowe dla firmy?
ArtykułZarządzanie ryzykiem
Jak zarządzać ryzykiem w małej firmie?
ArtykułJak powstaje składka
Od czego zależy składka ubezpieczenia firmy?
ArtykułFirmowe a prywatne
Czy polisa prywatna obejmuje działalność firmy?
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy OC firmy to ubezpieczenie majątkowe?
Tak. Kodeks cywilny reguluje ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w dziale o ubezpieczeniach majątkowych (art. 822 KC), bo dotyczy ryzyka, że majątek firmy obciąży obowiązek zapłaty odszkodowania. W ustawie OC ogólna należy do grupy 13 działu II.
Czy z dwóch polis majątkowych na ten sam budynek należą się dwa odszkodowania?
Nie. Łączna wypłata nie może przekroczyć szkody, a ubezpieczyciele dzielą ją w stosunku przyjętych sum ubezpieczenia (art. 824¹ § 2 KC). Podwójne ubezpieczenie oznacza więc zwykle zapłatę dwóch składek za tę samą ochronę.
Czy gwarancja ubezpieczeniowa jest ubezpieczeniem?
Gwarancji ubezpieczeniowej udziela zakład ubezpieczeń w ramach grupy 15 działu II, ale nie jest to umowa ubezpieczenia obejmująca ryzyko firmy. Gwarant zobowiązuje się zapłacić beneficjentowi, np. zamawiającemu, a potem może żądać zwrotu od firmy, która zleciła gwarancję.